ทุลลภธรรม ๔: อุปมาเต่าตาบอด

ในพุทธวรรค ธรรมบท ตรัสว่า "การได้เกิดเป็นมนุษย์เป็นการยาก ชีวิตของสัตว์เป็นอยู่ยาก การได้ฟังพระสัทธรรมเป็นการยาก การอุบัติขึ้นแห่งพระพุทธเจ้าทั้งหลายเป็นการยาก"

ในฉิคคฬสูตร สัจจสังยุต ทรงเปรียบว่า บุรุษโยนแอกที่มีรูเดียวลงในมหาสมุทร ลมพัดแอกนั้นไปทางโน้นทางนี้ เต่าตาบอดตัวหนึ่งโผล่ขึ้นมาร้อยปีต่อครั้ง เต่านั้นจะสอดคอเข้าไปในรูแอกได้บ้างไหม ภิกษุทูลว่าเป็นไปได้ยากนัก ทรงตรัสว่า การได้ความเป็นมนุษย์ การที่พระตถาคตอุบัติขึ้นในโลก และการที่ธรรมวินัยรุ่งเรืองในโลก ก็เป็นสิ่งที่มีได้ยากเช่นเดียวกัน ส่วนในพาลบัณฑิตสูตร มัชฌิมนิกาย ทรงใช้อุปมาเดียวกันนี้กับคนพาลที่ตกไปสู่ทุคติแล้วว่า จะกลับมาเป็นมนุษย์ได้ยากยิ่งกว่านั้น

พระสูตรจบด้วยการเตือนให้เพียรรู้แจ้งอริยสัจ ๔