คาถาเย ธมฺมา: หัวใจที่พระอัสสชิกล่าว

ในมหาขันธกะ พระวินัยปิฎก เล่าว่าอุปติสสปริพาชกเห็นพระอัสสชิเดินบิณฑบาตด้วยอาการสงบน่าเลื่อมใส จึงเข้าไปถามว่าใครเป็นศาสดาของท่าน และศาสดาสอนอย่างไร

พระอัสสชิตอบว่าท่านเพิ่งบวชใหม่ ไม่อาจแสดงธรรมโดยพิสดารได้ แต่จะบอกใจความโดยย่อ อุปติสสะตอบว่า จะน้อยหรือมากก็ตาม ขอเพียงใจความเถิด ต้องการใจความเท่านั้น

พระอัสสชิจึงกล่าวคาถาว่า "เย ธมฺมา เหตุปฺปภวา เตสํ เหตุํ ตถาคโต อาห เตสญฺจ โย นิโรโธ เอวํวาที มหาสมโณ" — ธรรมเหล่าใดเกิดแต่เหตุ พระตถาคตตรัสเหตุแห่งธรรมเหล่านั้น และความดับแห่งธรรมเหล่านั้น พระมหาสมณะมีวาทะอย่างนี้

อุปติสสะได้ดวงตาเห็นธรรมทันที แล้วไปบอกโกลิตะ (ต่อมาคือพระโมคคัลลานะ) ซึ่งก็ได้ดวงตาเห็นธรรมเช่นกัน ทั้งสองพาปริพาชก ๒๕๐ คนออกจากสำนักสญชัยไปเฝ้าพระพุทธเจ้า