ขุททกนิกาย ชาดก ภาค ๒

ฉบับ มมร. · พระสุตตันตปิฎก · เล่มที่ ๖๓ · ๕๖๘ หน้า

สรุปโดย AI จากเนื้อหาทั้งเล่ม (๕ หัวข้อ) — คลิกเพื่อไปยังหน้าเริ่มต้นของหัวข้อนั้น

หน้า ๑–๗๔ เตมิยชาดก พระโพธิสัตว์เสวยพระชาติเป็นพระเตมีย์กุมาร โอรสพระเจ้ากรุงพาราณสี ระลึกได้ว่าชาติก่อนครองราชสมบัติแล้วตกนรก ๘๐,๐๐๐ ปีเพราะตัดสินคดีไม่เป็นธรรม จึงกลัวราชสมบัติ ตั้งแต่พระชนม์ ๑ ขวบแสร้งเป็นใบ้ หนวก ง่อยเปลี้ย ถูกทดลองสารพัดวิธีนาน ๑๖ ปีก็มิหวั่นไหว จนพระราชาสั่งนำไปฝังทั้งเป็น ถึงเวลาขุดหลุมจึงแสดงกำลังกายและเปิดความจริงแก่สารถี สารถีเลื่อมใสจะพากลับ แต่ทรงเลือกผนวชในป่า ภายหลังบิดามารดาทราบจึงตามมาผนวชด้วย เรื่องนี้แสดงเนกขัมมบารมี สอนความอดทนและความแน่วแน่นำไปสู่ความหลุดพ้น
หน้า ๗๕–๑๕๔ มหาชนกชาดก พระโพธิสัตว์เสวยพระชาติเป็นพระมหาชนกกุมารแห่งมิถิลา บิดาสิ้นราชสมบัติแก่อาก่อนประสูติ เติบใหญ่ลงเรือค้าขายหวังกู้ราชสมบัติคืน เรืออับปางกลางสมุทร ทรงว่ายน้ำด้วยความเพียรไม่ย่อท้อ ๗ วันไม่เห็นฝั่ง เทพธิดามณีเมขลาทักท้วงว่าไร้ประโยชน์ก็ยืนยันความเพียร จึงพาไปส่งสวนหลวงมิถิลา ผ่านบททดสอบขึงธนูได้ครองราชสมบัติคู่นางสีวลี ภายหลังเห็นต้นมะม่วงมีผลถูกทำลายแต่ต้นไร้ผลกลับงาม เห็นโทษการครองเรือนจึงออกผนวช นางสีวลีลวงล่อให้กลับก็มิหวั่นไหว แสดงวิริยบารมี สอนว่าความเพียรนำสู่ความสำเร็จ
หน้า ๑๕๕–๒๑๓ สุวรรณสามชาดก พระโพธิสัตว์เสวยพระชาติเป็นสุวรรณสาม บุตรทุกูลบัณฑิตและนางปาริกาผู้เป็นดาบสตาบอด ปรนนิบัติเลี้ยงดูบิดามารดาด้วยความกตัญญูในป่าเสมอมา วันหนึ่งขณะตักน้ำ พระเจ้าปิลยักขราชเสด็จล่าเนื้อยิงธนูอาบยาพิษถูกจนล้มลง แต่สุวรรณสามไม่โกรธ กลับห่วงใยว่าบิดามารดาจะขาดคนดูแล พระราชาสำนึกผิดรับอาสาเลี้ยงดูดาบสทั้งสองแทน เมื่อบิดามารดาและเทพธิดาพสุนธรีกล่าวสัจจวาจาถึงคุณความดีของสุวรรณสาม พิษก็หาย สุวรรณสามฟื้นคืนชีวิตและบิดามารดากลับเห็นเป็นปกติ แสดงอานุภาพเมตตาบารมีและความกตัญญูอันบริสุทธิ์
หน้า ๒๑๓–๓๐๒ เนมิราชชาดก พระโพธิสัตว์เสวยพระชาติเป็นพระเจ้าเนมิราชแห่งมิถิลา ทรงบำเพ็ญทานรักษาศีลจนเลื่องลือถึงสวรรค์ ท้าวสักกะให้มาตลีเทพสารถีนำเสด็จขึ้นสวรรค์ผ่านนรก ทอดพระเนตรสัตว์นรกรับทุกข์ตามกรรม แล้วขึ้นเทวโลก ท้าวสักกะทูลเชิญประทับเสวยทิพยสมบัติแต่ทรงปฏิเสธ ตรัสถามว่าทานหรือพรหมจรรย์ให้ผลมากกว่ากัน แล้วเสด็จกลับมาแสดงธรรมแก่ราษฎรและพระโอรส เมื่อทรงเห็นผมหงอกอันเป็นนิมิตชรา จึงสละราชสมบัติแก่พระโอรสแล้วออกผนวช เจริญฌานสำเร็จพรหมวิหารสี่ แสดงอธิษฐานบารมีมุ่งสู่ทางออกจากโลกแม้เสวยสุขในสวรรค์
หน้า ๓๐๓–๕๖๘ มโหสถชาดก พระโพธิสัตว์เสวยพระชาติเป็นมโหสถบัณฑิต บุตรเศรษฐีแห่งกรุงมิถิลา ปัญญาเฉียบแหลมแต่เด็ก จนพระเจ้าวิเทหราชทรงรับเป็นราชบุตรบุญธรรมและตั้งเป็นบัณฑิตประจำสำนัก ต้องแข่งปัญญากับบัณฑิตเดิมสี่คนคือเสนกะ ปุกกุสะ กามินทะ เทวินทะ ผู้ริษยาใส่ร้าย แต่มโหสถแก้ปริศนาได้ทุกครั้งด้วยไหวพริบ เมื่อพระเจ้าจุลนีแห่งปัญจาลนครยกทัพร้อยเอ็ดเมืองล้อมมิถิลาตามคำยุยงพราหมณ์เกวัฏ มโหสถสร้างอุโมงค์ลับช่วยพระราชาเสด็จหนี พลิกสถานการณ์เป็นฝ่ายชนะโดยไม่ต้องรบ แสดงว่าปัญญาชนะกำลังและเล่ห์เหลี่ยมได้ในที่สุด