หลักธรรมพื้นฐาน

พุทธคุณ ๙

นว พุทฺธคุณา

คำแปลของบทสวด "อิติปิ โส ภควา…" ทีละคำ — บทที่คนสวดกันทุกวันแต่ไม่ค่อยมีใครรู้ว่าแปลว่าอะไร

๙ ข้อ

บทสรรเสริญพระพุทธคุณที่ขึ้นต้นว่า “อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ…” ปรากฏอยู่ในพระสูตรหลายแห่ง เช่น ธชัคคสูตรที่ทรงแนะให้ระลึกถึงเมื่อเกิดความกลัว และโสณทัณฑสูตรที่พราหมณ์ยกขึ้นกล่าวสรรเสริญ

พุทธคุณมี ๙ บท แบ่งโดยสรุปได้เป็นพระปัญญาคุณ พระบริสุทธิคุณ และพระมหากรุณาธิคุณ การรู้คำแปลทำให้การสวดเปลี่ยนจากการท่องเป็นการระลึกจริง ซึ่งเป็นพุทธานุสสติตามที่ทรงสอน

  1. อรหํ — เป็นผู้ไกลจากกิเลส ควรแก่การบูชา อรหํ

    ทรงหักกำแห่งสังสารวัฏได้ ไกลจากกิเลสทั้งปวง จึงเป็นผู้ควรแก่การสักการบูชาโดยแท้

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ใช้ระลึกเมื่ออยากรู้ว่าความบริสุทธิ์ที่แท้หน้าตาเป็นอย่างไร — ไม่ใช่ความสมบูรณ์แบบภายนอก แต่คือใจที่ไม่มีอะไรค้างอยู่

  2. สมฺมาสมฺพุทฺโธ — ตรัสรู้เองโดยชอบ สมฺมาสมฺพุทฺโธ

    ทรงรู้แจ้งธรรมทั้งปวงด้วยพระองค์เองโดยถูกต้อง ไม่มีใครสอนให้ เป็นการค้นพบที่ตรวจสอบและสอนต่อได้

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เตือนว่าความจริงเป็นสิ่งที่ค้นพบได้ด้วยการลงมือ ไม่ใช่สิ่งที่ต้องรอให้ใครมอบให้

  3. วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน — ถึงพร้อมด้วยความรู้และความประพฤติ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน

    ทรงมีทั้งวิชชาคือความรู้แจ้ง และจรณะคือความประพฤติที่งดงาม สองอย่างนี้ครบในบุคคลเดียว

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เป็นเกณฑ์เลือกครูและเลือกตัวเอง — ความรู้ที่ไม่มีความประพฤติรองรับยังไม่พอ และความประพฤติดีที่ไม่มีความรู้ก็พาไปได้ไม่ไกล

  4. สุคโต — เสด็จไปดีแล้ว สุคโต

    ทรงดำเนินไปสู่ที่หมายอันดี ตรัสแต่วาจาที่จริงและเป็นประโยชน์ถูกกาล ทางที่ทรงไปจึงเป็นทางที่ตามได้

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ใช้เตือนเรื่องคำพูด — พูดสิ่งที่จริง มีประโยชน์ และถูกเวลา คือการเดินตามคุณข้อนี้ในระดับที่ทำได้ทุกวัน

  5. โลกวิทู — รู้แจ้งโลก โลกวิทู

    ทรงรู้แจ้งโลกทั้งโดยสภาวะ เหตุเกิด ความดับ และทางปฏิบัติให้ถึงความดับ จึงสอนคนแต่ละแบบได้ตรงกับที่เขาเป็น

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เตือนว่าการเข้าใจโลกตามจริงสำคัญกว่าการเรียกร้องให้โลกเป็นอย่างที่เราอยาก

  6. อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ — เป็นสารถีฝึกคนที่ยอดเยี่ยม อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ

    ทรงฝึกคนที่ควรฝึกได้อย่างไม่มีใครยิ่งกว่า โดยเลือกวิธีให้เหมาะกับแต่ละคน บางคนใช้ปลอบ บางคนใช้ข่ม บางคนใช้ทั้งสองอย่าง

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ใครที่ต้องสอนหรือดูแลคน ให้ยึดหลักนี้ — ปรับวิธีให้ตรงกับคน ไม่ใช่ใช้วิธีเดียวกับทุกคนแล้วโทษว่าเขาไม่ได้เรื่อง

  7. สตฺถา เทวมนุสฺสานํ — เป็นครูของเทวดาและมนุษย์ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ

    ทรงเป็นครูผู้ชี้ทางแก่ทั้งเทวดาและมนุษย์ โดยไม่เลือกชั้นวรรณะและไม่กำมือไว้ว่าจะสอนไม่หมด

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เตือนผู้ที่มีความรู้ว่าอย่าหวงวิชา สิ่งที่รู้แล้วจะมีค่ามากขึ้นเมื่อถูกส่งต่อ

  8. พุทฺโธ — เป็นผู้ตื่นและเบิกบาน พุทฺโธ

    ทรงตื่นจากความหลับคือกิเลส รู้แล้วปลุกผู้อื่นให้ตื่นตามได้ด้วย เป็นคุณข้อที่กลายมาเป็นชื่อเรียกพระองค์

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ถามตัวเองวันละครั้งว่าวันนี้ตื่นอยู่หรือเผลอไปทั้งวัน คำถามนี้คือพุทธานุสสติที่สั้นที่สุด

  9. ภควา — เป็นผู้จำแนกธรรมสั่งสอน ภควา

    ทรงมีพระภาคคือส่วนแห่งคุณธรรมอันประเสริฐ และทรงจำแนกแจกธรรมสั่งสอนผู้อื่นด้วยพระมหากรุณา

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เตือนว่าความรู้ที่ดีต้องถูกจำแนกให้เหมาะกับผู้ฟังจึงจะเกิดประโยชน์ — เล่าให้ตรงระดับของคนตรงหน้า ไม่ใช่ตรงระดับของเรา

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

ลองสวดช้าลงครึ่งหนึ่งแล้วนึกความหมายทีละบท จะพบว่าบทนี้ไม่ใช่คำขอพร แต่เป็นการทบทวนว่า “ผู้ที่เราเคารพนั้นมีคุณสมบัติอะไร” ซึ่งย้อนกลับมาเป็นเป้าหมายของตัวเราเองด้วย

ในธชัคคสูตรทรงแนะให้ใช้บทนี้เมื่อเกิดความกลัวหรือขนพองสยองเกล้า ใช้ได้จริงกับความกังวลในชีวิตประจำวันเช่นกัน เพราะใจที่มีที่ยึดจะตั้งหลักได้เร็วกว่าใจที่ลอยอยู่กับความกลัว

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ