จูฬสัจจกสูตร: สั่งขันธ์ให้เป็นอย่างใจไม่ได้

ในจูฬสัจจกสูตร มัชฌิมนิกาย สัจจกนิครนถ์ (อัคคิเวสสนะ) เป็นนักโต้วาทะในเมืองเวสาลี คุยโวว่าไม่มีสมณพราหมณ์คนใดโต้วาทะกับตนแล้วไม่สั่นสะท้านจนเหงื่อไหลจากรักแร้ แม้เสาที่ไม่มีใจ ถ้าโต้กับตนก็ยังต้องหวั่นไหว เมื่อได้ยินจากพระอัสสชิว่าพระพุทธเจ้าสอนว่าขันธ์ ๕ ไม่เที่ยง ไม่ใช่ตน จึงชวนเจ้าลิจฉวีราว ๕๐๐ องค์ไปดูตนโต้วาทะกับพระพุทธเจ้าที่ป่ามหาวัน

สัจจกะยืนยันว่า รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ เป็นตนของเรา พระพุทธเจ้าทรงถามว่า พระราชาผู้ได้มุรธาภิเษกมีอำนาจในแว่นแคว้นของตนหรือไม่ สัจจกะตอบว่ามี แล้วทรงถามต่อว่า ท่านมีอำนาจในรูปว่า "รูปของเราจงเป็นอย่างนั้น อย่าได้เป็นอย่างนี้" หรือไม่ สัจจกะนิ่งไปสองครั้ง พระสูตรเล่าว่าขณะนั้นท้าววชิรปาณีถือกระบองเพชรลุกเป็นไฟอยู่เหนือศีรษะเขา มีเพียงพระพุทธเจ้ากับสัจจกะที่เห็น สัจจกะจึงยอมตอบว่าเป็นไปไม่ได้

พระพุทธเจ้าทรงเปรียบวาทะของเขาเหมือนต้นกล้วยที่คนหาแก่นไม้ตัดลงมาแล้วไม่พบแม้กระพี้ แล้วทรงตอบคำถามว่าสาวกผู้ทำตามคำสอนและพระอรหันต์เป็นอย่างไร สัจจกะยอมรับว่าตนคะนองวาจา และนิมนต์พระพุทธเจ้ากับภิกษุสงฆ์ไปรับภัตตาหารในวันรุ่งขึ้น