ติตถายตนะ ๓: ความเชื่อที่ทำให้ไม่ต้องทำอะไร

ในติตถสูตร มหาวรรค ติกนิบาต ทรงแสดงลัทธิ ๓ อย่างที่แม้บัณฑิตไต่ถามซักไซ้ ก็ย่อมจบลงที่ความไม่ทำอะไร คือ ลัทธิที่ว่าสุขทุกข์ทั้งหมดเกิดเพราะกรรมที่ทำไว้ก่อน ลัทธิที่ว่าทั้งหมดเกิดเพราะการบันดาลของผู้เป็นใหญ่ และลัทธิที่ว่าทั้งหมดเกิดเองโดยไม่มีเหตุไม่มีปัจจัย

ทรงชี้ว่า ถ้าเชื่ออย่างนั้นจริง คนที่ฆ่าสัตว์ ลักทรัพย์ พูดเท็จ ก็ต้องทำเพราะกรรมเก่า เพราะพระเจ้าบันดาล หรือเพราะไม่มีเหตุ ผู้ที่ยึดถือความเชื่อเหล่านี้เป็นแก่นสาร จึงไม่มีฉันทะ ไม่มีความพยายามว่าสิ่งนี้ควรทำ สิ่งนี้ไม่ควรทำ อยู่อย่างหลงลืมสติ ไม่มีเครื่องรักษาตน

จากนั้นทรงแสดงธรรมที่ไม่มีใครข่มขี่ได้ คือ ธาตุ ๖ ผัสสายตนะ ๖ มโนปวิจาร ๑๘ และอริยสัจ ๔