หลักธรรมพื้นฐาน

มหาปเทส ๔: ตรวจสอบว่าใช่คำสอนจริงหรือไม่

จตฺตาโร มหาปเทสา

หลักที่พระพุทธเจ้าวางไว้เองสำหรับตรวจว่าคำที่อ้างว่าเป็นพุทธพจน์จริงหรือไม่ — ไม่ว่าจะอ้างว่าได้ยินจากใคร ให้นำไปเทียบกับพระสูตรและพระวินัยก่อนเสมอ

๕ ข้อ

ในสัญเจตนิยวรรค จตุกกนิบาต ทรงแสดงมหาปเทส ๔ คือหลักอ้างอิงใหญ่ ๔ กรณี ได้แก่ มีผู้กล่าวว่าได้ฟังมาเฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาค ได้ฟังมาจากสงฆ์ที่มีพระเถระเป็นประธาน ได้ฟังมาจากพระเถระพหูสูตจำนวนมาก หรือได้ฟังมาจากพระเถระพหูสูตรูปเดียว ว่า "นี้เป็นธรรม นี้เป็นวินัย นี้เป็นคำสั่งสอนของพระศาสดา"

ทรงสอนว่า ไม่พึงชื่นชมและไม่พึงคัดค้านคำนั้นทันที แต่ให้เรียนบทและพยัญชนะให้ดี แล้วนำไปสอบสวนในพระสูตร เทียบเคียงในพระวินัย ถ้าลงกันไม่ได้ พึงสรุปว่าไม่ใช่พระดำรัสของพระผู้มีพระภาคแน่นอน ภิกษุรูปนั้นจำมาผิด ถ้าลงกันได้ พึงสรุปว่าเป็นพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคแน่นอน

หลักเดียวกันนี้ปรากฏในมหาปรินิพพานสูตรด้วย

  1. อ้างว่าได้ฟังมาจากพระพุทธเจ้าเอง สมฺมุขา เมตํ ภควโต สุตํ

    แม้มีผู้อ้างว่าได้ยินมาเฉพาะพระพักตร์ ก็ไม่พึงเชื่อหรือคัดค้านทันที แต่ให้นำไปเทียบกับพระสูตรและพระวินัยก่อน

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ข้อความที่ขึ้นต้นว่า "พระพุทธเจ้าตรัสว่า" ไม่ได้แปลว่าตรัสจริง ให้ตรวจก่อนแชร์ทุกครั้ง

  2. อ้างว่าได้ฟังมาจากสงฆ์ อมุกสฺมึ นาม อาวาเส สงฺโฆ วิหรติ

    แม้อ้างว่าได้ยินมาจากสงฆ์ที่มีพระเถระเป็นประธานในอารามหนึ่ง ก็ต้องตรวจสอบเช่นเดียวกัน

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ความน่าเชื่อถือของสถาบันหรือสำนักไม่ใช่หลักฐานในตัวเอง คำสอนต้องตรวจสอบได้กับต้นทาง

  3. อ้างว่าได้ฟังมาจากพระเถระหลายรูป สมฺพหุลา เถรา ภิกฺขู วิหรนฺติ พหุสฺสุตา

    แม้อ้างว่าได้ยินจากพระเถระพหูสูตหลายรูป ผู้ทรงธรรม ทรงวินัย ทรงมาติกา ก็ต้องตรวจสอบเช่นเดียวกัน

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เรื่องที่ "ใคร ๆ ก็พูดกัน" หรือหลายสำนักสอนตรงกัน ก็ยังควรตรวจกับต้นทางอยู่ดี

  4. อ้างว่าได้ฟังมาจากพระเถระรูปเดียว เอโก เถโร ภิกฺขุ วิหรติ พหุสฺสุโต

    แม้อ้างว่าได้ยินจากพระเถระพหูสูตรูปเดียว ก็ต้องตรวจสอบเช่นเดียวกัน

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ครูที่เคารพก็อาจจำคลาดเคลื่อนได้ การตรวจสอบไม่ใช่การไม่เคารพ แต่เป็นการเคารพคำสอนตามที่พระพุทธเจ้าทรงวางไว้

  5. หลักตรวจ: เทียบพระสูตร สอบพระวินัย สุตฺเต โอตาเรตพฺพานิ วินเย สนฺทสฺเสตพฺพานิ

    เรียนบทและพยัญชนะให้ดี แล้วนำไปสอบสวนในพระสูตร เทียบเคียงในพระวินัย ถ้าลงกันไม่ได้ พึงทิ้งเสีย ถ้าลงกันได้ พึงรับไว้

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ใช้ช่องค้นหาของเว็บนี้ค้นคำสำคัญในข้อความที่สงสัย ถ้าหาไม่เจอเลย หรือขัดกับหลักใหญ่ ก็ยังไม่ควรเชื่อว่าเป็นพุทธพจน์

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

ยุคนี้มีข้อความที่อ้างว่า "พระพุทธเจ้าสอนว่า..." แชร์กันจำนวนมาก หลายข้อความไม่มีอยู่ในพระไตรปิฎกเลย มหาปเทสคือเครื่องมือที่พระพุทธเจ้าวางไว้สำหรับเรื่องนี้โดยตรง

วิธีใช้ในยุคนี้คือ ไม่ต้องรีบเชื่อหรือรีบปฏิเสธ แต่ลองค้นดูว่ามีข้อความนั้นอยู่ในพระไตรปิฎกจริงหรือไม่ และสอดคล้องกับหลักใหญ่อย่างอริยสัจ ศีล สมาธิ ปัญญาหรือเปล่า เว็บนี้มีหน้าค้นหาที่ใช้ตรวจแบบนี้ได้ อ่านคู่กับหน้ากาลามสูตร ๑๐

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

ภิกขุนีวิภังค์: ความริษยาที่ทำให้แกล้งคนเก่งกว่า

ภิกฺขุนิยา สญฺจิจฺจ อผาสุํ กเรยฺย

ภิกษุณีถุลลนันทาริษยาพระภัททากาปิลานีที่คนนิยมมากกว่า จึงแกล้งส่งเสียงรบกวนต่อหน้า ให้ห้องพักแล้วโกรธจนฉุดออก …

ทุกนิบาต อธิกรณวรรค: สิ่งที่ไม่ควรทำเลย และอกุศลที่ละได้จริง

อกุสลํ ภิกฺขเว ปชหถ

พระพุทธเจ้าตรัสกับพระอานนท์ว่าทุจริตทางกาย วาจา ใจ ไม่ควรทำโดยส่วนเดียว เพราะมีโทษ ๕ อย่าง ส่วนสุจริตควรทำโดยส…