เทวทหสูตร: ความเพียรแบบไหนมีผล
ข้อปฏิบัติ

เทวทหสูตร: ความเพียรแบบไหนมีผล

เทวทหสุตฺตํ

การทรมานตนเพื่อเผากรรมเก่าไม่ได้พาพ้นทุกข์ — ความเพียรที่มีผลคือไม่ทับถมตนด้วยทุกข์ ไม่ทิ้งความสุขที่ชอบธรรม และเพียรเฉพาะตรงที่ต้องเพียร เหมือนช่างศรดัดลูกศร

๕ ข้อ

ในเทวทหสูตร มัชฌิมนิกาย พระพุทธเจ้าตรัสถึงความเห็นของนิครนถ์ที่ว่า สุขทุกข์ทั้งหมดที่บุคคลเสวยเป็นเพราะกรรมเก่า เมื่อเผากรรมเก่าด้วยตบะและไม่ทำกรรมใหม่ ทุกข์ก็จะหมดสิ้น

ทรงถามนิครนถ์ว่า รู้หรือไม่ว่าเคยมีชีวิตมาก่อน เคยทำกรรมชั่วอะไร ทุกข์หมดไปแล้วเท่าไร เหลืออีกเท่าไร นิครนถ์ตอบว่าไม่รู้ ทรงชี้ว่าต่างจากคนถูกลูกศรอาบยาพิษ ซึ่งรู้ว่าหมอผ่าแผล ถอนลูกศร และตนหายแล้ว ทรงชี้ด้วยว่า เวลาที่นิครนถ์ทรมานตนก็เสวยทุกข์ เวลาไม่ทรมานก็ไม่เสวยทุกข์

จากนั้นทรงแสดงว่าความเพียรที่มีผลเป็นอย่างไร ด้วยอุปมาชายผู้รักหญิง และช่างศรผู้ดัดลูกศร

  1. ๑

    ไม่ใช่ทุกความรู้สึกมาจากกรรมเก่า สพฺพํ ตํ ปุพฺเพกตเหตุ

    ความเห็นว่าสุขทุกข์ทุกอย่างเกิดจากกรรมเก่า ทำให้คนหมดทางแก้ไขในปัจจุบัน และพาไปสู่การทรมานตนเพื่อ "ใช้กรรม" พระพุทธเจ้าทรงชี้ว่าความเห็นนี้ไม่มีหลักฐานที่ผู้ถือรู้ได้เอง

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อเจอปัญหา อย่าหยุดที่ "คงเป็นกรรมเก่า" ให้ดูต่อว่าเหตุในปัจจุบันที่แก้ได้มีอะไรบ้าง

  2. ๒

    ไม่ทับถมตนด้วยทุกข์ ไม่ทิ้งสุขที่ชอบธรรม น อนทฺธภูตํ อตฺตานํ ทุกฺเขน อทฺธภาเวติ

    ภิกษุผู้ปฏิบัติถูกต้องไม่เอาทุกข์มาทับถมตนที่ยังไม่ถูกทุกข์ท่วมทับ ไม่สละความสุขที่เกิดโดยธรรม แต่ก็ไม่หมกมุ่นในความสุขนั้น

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    พักผ่อน กินอาหารดี ใช้เวลากับคนที่รักได้ ขอเพียงไม่ติดจนละทิ้งหน้าที่และการฝึกตน

  3. ๓

    ชายผู้รักหญิง อิตฺถิยา สารตฺโต

    ชายที่รักหญิงคนหนึ่งอย่างแรง เมื่อเห็นนางหัวเราะพูดคุยกับชายอื่นก็เศร้าเสียใจ ต่อมาเขาเห็นว่าความทุกข์นี้เกิดจากความกำหนัดในนาง จึงละความกำหนัดนั้น เมื่อเห็นนางกับชายอื่นอีกก็ไม่ทุกข์ ความเพียรที่มีผลคือการละเหตุแห่งทุกข์ ไม่ใช่การทรมานตน

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อเจ็บปวดเพราะใครคนหนึ่งซ้ำ ๆ ลองดูว่าเราผูกความคาดหวังอะไรไว้กับเขา ความเจ็บลดลงได้เมื่อคลายความผูกนั้น

  4. ๔

    ช่างศรลนลูกศรจนตรงแล้วหยุด อุสุกาโร

    ช่างศรลนลูกศรระหว่างไฟสองดุ้นเพื่อดัดให้ตรง เมื่อตรงแล้วก็ไม่ลนอีก ผู้ปฏิบัติรู้ว่าเหตุแห่งทุกข์บางอย่างละได้ด้วยความเพียรตั้งใจ บางอย่างละได้ด้วยการวางเฉย จึงเพียรเฉพาะที่ต้องเพียร

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ถ้านิสัยไหนแก้ได้แล้ว ไม่ต้องบังคับตัวเองอย่างเข้มงวดต่อไป ย้ายแรงไปที่เรื่องที่ยังคดอยู่

  5. ๕

    ความเพียรที่เห็นผลได้จริง สผโล อุปกฺกโม สผลํ ปธานํ

    พระพุทธเจ้าตรัสว่าความเพียรแบบนี้มีผล เพราะผู้ปฏิบัติเห็นได้เองว่าทุกข์ลดลงเมื่อเหตุถูกละ ต่างจากการทรมานตนที่ไม่มีใครรู้ว่าทุกข์หมดไปเท่าไร

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    วัดผลการปฏิบัติจากสิ่งที่เห็นได้ เช่น โกรธนานน้อยลง ไม่ใช่จากว่าทนลำบากได้มากเท่าไร

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

หลายคนเข้าใจว่าการปฏิบัติที่ดีต้องเจ็บปวด ต้องฝืนตัวเองให้มากที่สุด พระสูตรนี้บอกว่าการทับถมตัวเองด้วยทุกข์ไม่ใช่ทางพ้นทุกข์ และความสุขที่ชอบธรรมไม่จำเป็นต้องทิ้ง

ความเพียรที่ถูกต้องคือเพียรตรงจุดที่ยังคดอยู่ เหมือนช่างศรที่ลนไฟลูกศรจนตรง แล้วเลิกลน ไม่ใช่ลนไปเรื่อย ๆ โดยไม่ดูผล

หน้านี้ไม่ได้ปฏิเสธเรื่องกรรม พระพุทธศาสนายังสอนว่ากรรมมีผล แต่ไม่ได้สอนว่าทุกความรู้สึกเกิดจากกรรมเก่าทั้งหมด (ดูสิวกสูตรที่แจกแจงเหตุของเวทนาหลายอย่าง)

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

จิตนี้ผุดผ่อง: ธรรมข้อเดียวในเอกนิบาต

ปภสฺสรมิทํ ภิกฺขเว จิตฺตํ

จิตนี้ผุดผ่อง แต่เศร้าหมองด้วยอุปกิเลสที่จรมา ปุถุชนไม่รู้ข้อนี้จึงไม่อบรมจิต อริยสาวกรู้จึงอบรมจิต และไม่มีสิ…

มหาจุนทสูตร: นักศึกษาธรรมกับนักเพ่งฌาน อย่าดูแคลนกัน

มหาจุนฺทสุตฺตํ

พระมหาจุนทะเตือนว่าภิกษุผู้ประกอบธรรมกับภิกษุผู้เพ่งฌานไม่ควรดูแคลนกัน แต่ควรสรรเสริญกัน เพราะผู้ถูกต้องอมตธาต…

ประทีป ดอกไม้ และเสียงกลอง: อปทานว่าด้วยเจตนาที่อยู่หลังเครื่องบูชา

เตน กมฺเมน สุกเตน เจตนาปณิธีหิ จ

อปทานของผู้ถวายประทีป คบเพลิง ดอกไม้ และของหอม พร้อมคำลงท้ายที่ซ้ำแทบทุกเรื่องว่า เพราะกรรมที่ทำไว้ดีแล้วนั้น …

EN TH
เข้าสู่ระบบเพื่อรับ ๔๐ แต้มบุญจากการอ่านหน้านี้