มหาวัจฉโคตตสูตร: ธรรมที่มีผู้ทำได้จริงนับไม่ถ้วน
หลักธรรมพื้นฐาน

มหาวัจฉโคตตสูตร: ธรรมที่มีผู้ทำได้จริงนับไม่ถ้วน

มหาวจฺฉโคตฺตสุตฺตํ

วัจฉโคตตะขอฟังเรื่องกุศลและอกุศลโดยย่อ แล้วถามว่ามีใครบรรลุธรรมจริงหรือไม่ พระพุทธเจ้าตรัสว่ามีมากกว่าห้าร้อยทั้งภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก และอุบาสิกา วัจฉโคตตะเปรียบบริษัทนี้กับแม่น้ำคงคาที่ไหลไปสู่ทะเล แล้วออกบวชจนบรรลุอรหัตผล

๘ ข้อ

ในมหาวัจฉโคตตสูตร มัชฌิมนิกาย ปริพาชกวัจฉโคตตะเข้าเฝ้าพระพุทธเจ้าที่เวฬุวัน กรุงราชคฤห์ ทูลว่าตนสนทนากับพระองค์มานานแล้ว ขอให้ทรงแสดงกุศลและอกุศลโดยย่อ พระพุทธเจ้าตรัสว่าโลภะ โทสะ โมหะเป็นอกุศล ความไม่โลภ ไม่โกรธ ไม่หลงเป็นกุศล แล้วทรงแสดงกรรมบถ ๑๐ ทั้งฝ่ายอกุศลและกุศล

จุดเด่นของพระสูตรอยู่ที่คำถามต่อมา วัจฉโคตตะถามว่า นอกจากพระพุทธเจ้าแล้ว มีภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก และอุบาสิกาที่บรรลุธรรมจริงหรือไม่ พระพุทธเจ้าตรัสว่าไม่ใช่เพียงร้อยเดียว สองร้อย จนถึงห้าร้อย แต่มีมากกว่านั้น ทั้งนักบวชและคฤหัสถ์ ทั้งผู้ถือพรหมจรรย์และผู้ยังบริโภคกาม

วัจฉโคตตะกล่าวว่า พรหมจรรย์นี้บริบูรณ์เพราะมีผู้ทำได้ทุกกลุ่ม และเปรียบว่าบริษัทของพระพุทธเจ้าทั้งคฤหัสถ์และบรรพชิตโน้มไปสู่นิพพาน เหมือนแม่น้ำคงคาที่ไหลไปสู่ทะเล จากนั้นท่านขอบวช เจริญสมถะและวิปัสสนา และได้บรรลุเป็นพระอรหันต์

  1. กุศลและอกุศลโดยย่อ โลโภ อกุสลํ อโลโภ กุสลํ

    พระพุทธเจ้าตรัสว่าโลภะ โทสะ โมหะเป็นอกุศล อโลภะ อโทสะ อโมหะเป็นกุศล แล้วทรงแสดงกรรมบถ ๑๐ คือ การฆ่า การลัก การประพฤติผิดในกาม การพูดเท็จ พูดส่อเสียด พูดคำหยาบ พูดเพ้อเจ้อ ความโลภอยากได้ ความพยาบาท และความเห็นผิด เป็นอกุศล การเว้นจากสิ่งเหล่านี้เป็นกุศล และตรัสว่าภิกษุที่ละตัณหาได้ขาด ย่อมเป็นพระอรหันต์

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อไม่แน่ใจว่าสิ่งที่กำลังจะทำดีหรือไม่ ดูที่ต้นเหตุในใจ ว่ามาจากความโลภ ความโกรธ หรือความหลง หรือมาจากความไม่มีสิ่งเหล่านั้น

  2. ภิกษุที่บรรลุอรหัตผลมีมากมาย น โข วจฺฉ เอกํเยว สตํ

    วัจฉโคตตะถามว่า นอกจากพระพุทธเจ้าแล้ว มีภิกษุสักรูปหนึ่งไหมที่ทำให้แจ้งเจโตวิมุตติปัญญาวิมุตติเพราะสิ้นอาสวะ พระพุทธเจ้าตรัสว่า ไม่ใช่เพียงร้อยเดียว สองร้อย สามร้อย สี่ร้อย หรือห้าร้อย แต่มีมากกว่านั้น

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อสงสัยว่าหลักธรรมใช้ได้จริงไหม ลองหาตัวอย่างคนที่ปฏิบัติแล้วเห็นผล แทนการตัดสินจากความคิดของตัวเองอย่างเดียว

  3. ภิกษุณีก็บรรลุได้เช่นเดียวกัน ภิกฺขุนิโย

    วัจฉโคตตะถามต่อถึงภิกษุณี พระพุทธเจ้าตรัสว่าภิกษุณีสาวิกาที่สิ้นอาสวะก็มีมากกว่าห้าร้อยเช่นกัน การบรรลุธรรมสูงสุดจึงไม่จำกัดด้วยเพศ

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อมองหาครูหรือแบบอย่างทางธรรม อย่าจำกัดตัวเองเฉพาะเพศหรือสถานะใดสถานะหนึ่ง

  4. คฤหัสถ์ผู้ถือพรหมจรรย์ถึงความเป็นพระอนาคามี คิหี โอทาตวสนา พฺรหฺมจาริโน

    อุบาสกผู้เป็นคฤหัสถ์ นุ่งห่มผ้าขาว ประพฤติพรหมจรรย์ ที่สิ้นสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ แล้ว เกิดเป็นโอปปาติกะและปรินิพพานในภพนั้น ไม่กลับมาจากโลกนั้นอีก มีมากกว่าห้าร้อย อุบาสิกาผู้ถือพรหมจรรย์ก็เช่นกัน

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ความก้าวหน้าทางใจระดับลึกไม่ได้ผูกกับการบวชอย่างเดียว ถ้ายังอยู่ในบ้าน ก็ยังตั้งเป้าการฝึกที่จริงจังได้

  5. คฤหัสถ์ผู้ยังบริโภคกามก็เข้าถึงธรรมได้ คิหี โอทาตวสนา กามโภคิโน

    อุบาสกผู้เป็นคฤหัสถ์ นุ่งห่มผ้าขาว ยังบริโภคกาม แต่ทำตามคำสอน ทำตามโอวาท ข้ามความสงสัยได้ ไม่มีความลังเล ถึงความแกล้วกล้า ไม่ต้องเชื่อผู้อื่นในคำสอนของพระศาสดา ก็มีมากกว่าห้าร้อย อุบาสิกาผู้ยังบริโภคกามก็เช่นกัน

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    มีครอบครัว มีงาน มีภาระก็ยังเป็นผู้ปฏิบัติที่มั่นคงได้ เริ่มจากทำตามคำสอนในชีวิตประจำวันให้สม่ำเสมอ

  6. พรหมจรรย์บริบูรณ์เพราะทุกกลุ่มทำได้ ปริปูรํ เตนงฺเคน

    วัจฉโคตตะกล่าวว่า ถ้ามีแต่พระพุทธเจ้าที่ทำธรรมนี้ได้ แต่ภิกษุไม่ทำได้ พรหมจรรย์นี้ก็ยังไม่บริบูรณ์ในส่วนนั้น แต่เพราะมีทั้งพระพุทธเจ้า ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก และอุบาสิกาที่ทำได้ พรหมจรรย์นี้จึงบริบูรณ์

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ประเมินคำสอนหรือวิธีการใด ๆ จากคำถามว่า นอกจากผู้สอนแล้ว ผู้เรียนหลากหลายกลุ่มนำไปทำได้จริงหรือไม่

  7. เหมือนแม่น้ำคงคาไหลไปสู่ทะเล นิพฺพานนินฺนา นิพฺพานโปณา นิพฺพานปพฺภารา

    วัจฉโคตตะเปรียบว่า แม่น้ำคงคาลุ่มไป ลาดไป เอียงไปสู่ทะเล และจรดทะเล บริษัทของพระพุทธเจ้าทั้งคฤหัสถ์และบรรพชิตก็ลุ่มไป ลาดไป เอียงไปสู่นิพพาน และจรดนิพพานฉันนั้น

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ไม่จำเป็นต้องถึงปลายทางในวันนี้ ขอให้ชีวิตแต่ละวันเอียงไปทางที่ถูก เหมือนสายน้ำที่ค่อย ๆ ไหลไปทางเดียว

  8. ออกบวช เจริญสมถะและวิปัสสนา สมโถ จ วิปสฺสนา จ

    วัจฉโคตตะขอบวช พระพุทธเจ้าตรัสถึงการอยู่ปริวาส ๔ เดือนสำหรับผู้เคยเป็นนักบวชลัทธิอื่น ท่านทูลว่ายินดีอยู่ถึง ๔ ปี แล้วได้บรรพชาอุปสมบท บวชได้ครึ่งเดือนก็ทูลว่าได้บรรลุธรรมที่พระเสขะพึงบรรลุแล้ว ขอให้ทรงสอนต่อ พระพุทธเจ้าตรัสให้เจริญสมถะและวิปัสสนาให้ยิ่งขึ้น ท่านปฏิบัติตามจนบรรลุอรหัตผล

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อฝึกไปถึงจุดหนึ่งแล้ว อย่าหยุดเพราะพอใจ ให้ถามผู้รู้ว่าขั้นต่อไปคืออะไร และฝึกทั้งความสงบและความเข้าใจไปคู่กัน

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

หลายคนคิดว่าธรรมะเป็นเรื่องดีในทฤษฎี แต่ทำได้จริงเฉพาะพระหรือคนที่ทิ้งทุกอย่างไปอยู่วัด พระสูตรนี้ตอบตรง ๆ ว่ามีคนจำนวนมากทำได้จริง รวมถึงคฤหัสถ์ที่ยังมีครอบครัวและใช้ชีวิตทางโลก

คำถามของวัจฉโคตตะเป็นคำถามที่มีเหตุผล คำสอนที่ดีควรมีผลที่เห็นได้ในชีวิตของผู้ปฏิบัติ ไม่ใช่มีแต่ผู้สอนที่ทำได้คนเดียว การมองหาตัวอย่างคนรอบตัวที่ใช้ธรรมะแล้วชีวิตดีขึ้นจึงเป็นวิธีสร้างศรัทธาที่มั่นคง

เรื่องของวัจฉโคตตะเองก็ให้กำลังใจ ท่านเป็นปริพาชกที่มาถามปัญหาหลายครั้ง ไม่ได้เชื่อตั้งแต่แรก แต่เมื่อเห็นชัดแล้วก็ลงมือปฏิบัติจนถึงที่สุด

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

พระพุทธเจ้าในอดีต: สายการตรัสรู้จากพระโกณฑัญญะถึงพระกัสสปะ

พุทฺธวํโส

พุทธวงศ์เล่าพระพุทธเจ้าในอดีตทีละพระองค์ด้วยโครงเดียวกัน ทั้งพระนคร ต้นโพธิ์ อัครสาวก และพระโพธิสัตว์ที่มาเฝ้า…