ปุคคลบัญญัติ: ติชมอย่างใคร่ครวญ และพูดความจริงให้ถูกกาล

ในปุคคลบัญญัติ พระอภิธรรมปิฎก ตอนจตุกกนิทเทส (บุคคล ๔ จำพวก) มีสามชุดที่ต่อเนื่องกันเรื่องการชมและการติ ชุดแรกคือคนที่ไม่ใคร่ครวญ ไม่ไตร่ตรองก่อน แล้วชมคนที่ไม่ควรชม ติคนที่ควรชม เลื่อมใสในที่ไม่ควรเลื่อมใส และไม่เลื่อมใสในที่ควรเลื่อมใส ชุดที่สองคือคนที่ใคร่ครวญไตร่ตรองแล้วจึงทำตรงกันข้าม

ตัวอย่างในตัวบทเป็นบริบทสมัยพุทธกาล คือการชมหรือติเดียรถีย์ที่ปฏิบัติผิด กับพระพุทธเจ้าและพระสาวกที่ปฏิบัติชอบ หลักที่ได้คือความเห็นต่อคนและต่อแนวทางใด ๆ ควรตั้งอยู่บนการตรวจสอบ ไม่ใช่ความรู้สึกหรือกระแส

ชุดที่สามคือคนสี่แบบที่ติคนควรติและชมคนควรชม "ตามจริง ตามแท้ ตามกาล" แบบหนึ่งติอย่างเดียว แบบหนึ่งชมอย่างเดียว แบบหนึ่งทำทั้งสองอย่างและรู้กาล อีกแบบหนึ่งไม่ทำทั้งสองอย่าง วางเฉย มีสติสัมปชัญญะ

ปุคคลบัญญัติเป็นคัมภีร์ที่สี่ของพระอภิธรรมปิฎก ว่าด้วยการบัญญัติประเภทบุคคล สองชุดแรกตรงกับขตสูตร ภัณฑคามวรรค จตุกกนิบาต ชุดที่สามมีในโปตลิยสูตร อสุรวรรค จตุกกนิบาต ในพระสูตรนั้นปริพาชกโปตลิยะเห็นว่าคนที่วางเฉยดีที่สุด แต่พระพุทธเจ้าตรัสว่าคนที่ติและชมตามจริงตามกาลดีกว่า เพราะความรู้กาลในเรื่องนั้น ๆ เป็นสิ่งที่งาม