โกกาลิกชาดก: พูดให้ถูกเวลา
โกกาลิกชาตกํผู้พูดเกินเวลาทั้งที่ยังไม่ถึงกาลย่อมถูกทำร้าย ดุจลูกนกดุเหว่า คำพูดชั่วทำร้ายได้เร็วยิ่งกว่ามีดคมและยาพิษ บัณ…
วสลสุตฺตํ
"บุคคลไม่ได้เป็นคนถ่อยเพราะชาติกำเนิด ไม่ได้เป็นพราหมณ์เพราะชาติกำเนิด แต่เป็นคนถ่อยเพราะการกระทำ เป็นพราหมณ์เพราะการกระทำ"
ในวสลสูตร สุตตนิบาต อัคคิกภารทวาชพราหมณ์เห็นพระพุทธเจ้าเสด็จบิณฑบาตมา จึงตะโกนว่า "หยุดอยู่ตรงนั้น เจ้าคนหัวโล้น เจ้าสมณะ เจ้าคนถ่อย" พระพุทธเจ้าไม่ได้โกรธตอบ แต่ทรงถามว่า ท่านรู้หรือไม่ว่าคนถ่อยเป็นอย่างไร และอะไรทำให้คนเป็นคนถ่อย พราหมณ์ยอมรับว่าไม่รู้ จึงทรงแสดงลักษณะของคนถ่อยทีละข้อ
ทรงสรุปว่า "บุคคลไม่ได้เป็นคนถ่อยเพราะชาติกำเนิด ไม่ได้เป็นพราหมณ์เพราะชาติกำเนิด แต่เป็นคนถ่อยเพราะกรรม เป็นพราหมณ์เพราะกรรม" แล้วทรงยกเรื่องมาตังคะซึ่งเป็นบุตรคนจัณฑาล แต่ได้รับการเคารพจากกษัตริย์และพราหมณ์จำนวนมากเพราะคุณธรรม
ในอัคคัญญสูตร ทีฆนิกาย ทรงหักล้างความเชื่อว่าพราหมณ์ประเสริฐกว่าวรรณะอื่นโดยกำเนิดด้วยเหตุผลเดียวกัน และสรุปว่าธรรมะประเสริฐที่สุดในหมู่ชน
ผู้มักโกรธ ผูกโกรธ ลบหลู่คุณท่าน มีความเห็นผิด และมีมายา พึงรู้ว่าเป็นคนถ่อย
ข้อแรกของคนถ่อยไม่ใช่เรื่องชาติตระกูล แต่เป็นนิสัยทางใจที่ทุกคนมีได้ อ่านคู่กับหน้าอุปกิเลส ๑๖
ผู้เบียดเบียนสัตว์ ผู้ปิดล้อมทำลายหมู่บ้าน ผู้ลักขโมยของที่เจ้าของไม่ได้ให้ และผู้ปล้นคนเดินทาง พึงรู้ว่าเป็นคนถ่อย
การเอาเปรียบคนที่อ่อนแอกว่า แม้ในรูปที่ถูกกฎหมาย ก็อยู่ในความหมายเดียวกัน
ผู้กู้หนี้แล้วถูกทวงกลับบอกว่าไม่ได้เป็นหนี้ และผู้ถูกถามเป็นพยานแล้วพูดเท็จเพื่อตนหรือผู้อื่น พึงรู้ว่าเป็นคนถ่อย
ความซื่อตรงเรื่องเงินและคำพูดเป็นเครื่องวัดคนที่ชัดกว่าตำแหน่งหรือนามสกุล
ผู้สามารถแต่ไม่เลี้ยงดูมารดาบิดาผู้แก่เฒ่า และผู้ทำร้ายหรือด่าว่ามารดาบิดา พี่น้อง หรือญาติ พึงรู้ว่าเป็นคนถ่อย
อ่านคู่กับหน้าทางแห่งความเสื่อม ๑๒ ซึ่งมีข้อนี้เหมือนกัน
ผู้ทำชั่วแล้วปรารถนาไม่ให้ใครรู้ ผู้ยกตนข่มผู้อื่น และผู้ไปบ้านคนอื่นได้รับการต้อนรับแต่ไม่ต้อนรับเขาตอบ พึงรู้ว่าเป็นคนถ่อย
สังเกตว่ามีเรื่องไหนที่เราหวังว่าจะไม่มีใครรู้ นั่นคือจุดที่ควรแก้ไขมากกว่าปิดบัง
บุคคลไม่ได้เป็นคนถ่อยหรือเป็นพราหมณ์เพราะชาติกำเนิด แต่เพราะการกระทำ ดังเรื่องมาตังคะบุตรคนจัณฑาลที่ได้รับความเคารพเพราะคุณธรรม
ก่อนตัดสินใครจากที่มา การศึกษา หรือฐานะ ให้ถามว่าเรารู้อะไรเกี่ยวกับการกระทำของเขาบ้าง
หลักนี้ใช้ได้โดยตรงในสังคมที่ยังตัดสินคนจากนามสกุล ฐานะ สีผิว ภูมิภาค หรือการศึกษา — พระพุทธเจ้าทรงวัดคนที่การกระทำเท่านั้น
และใช้กับตัวเองด้วย ความภูมิใจในที่มาของตัวเองไม่ได้ทำให้เราเป็นคนดี และที่มาที่ลำบากก็ไม่ได้ทำให้ใครเป็นคนต่ำ ลองใช้ลักษณะของคนถ่อยในรายการด้านล่างตรวจตัวเองแทนการใช้ตรวจคนอื่น
คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง
ผู้พูดเกินเวลาทั้งที่ยังไม่ถึงกาลย่อมถูกทำร้าย ดุจลูกนกดุเหว่า คำพูดชั่วทำร้ายได้เร็วยิ่งกว่ามีดคมและยาพิษ บัณ…
พระฉันนะถือลูกกุญแจเดินไปตามวิหาร ขอให้พระเถระสั่งสอน ท่านรู้แล้วว่าขันธ์ ๕ ไม่เที่ยงและเป็นอนัตตา แต่ใจกลับหว…
คาถา ๕๕ บทของพระตาลปุฏะ อดีตนายบ้านนักเต้นรำ ครึ่งแรกเป็นความใฝ่ฝันว่า "เมื่อไรหนอ" จะได้อยู่อย่างอิสระ ครึ่งห…
แลกจีวรกันแล้วชิงคืน ห้ามการแจกจีวรของสงฆ์เพื่อรอศิษย์ของตน และหวงตระกูลที่ใจบุญโดยขู่ว่าทางไปมีสุนัขดุ — สามเ…