ปุคคลวรรค: ผู้เรียนรู้ ๔ แบบ และผู้แสดงธรรม ๔ แบบ
อุคฺฆฏิตญฺญู วิปจิตญฺญู เนยฺโย ปทปรโมบุคคล ๔ จำพวกตามความสามารถในการเข้าใจธรรม ตั้งแต่ผู้เข้าใจเพียงยกหัวข้อ ผู้เข้าใจเมื่ออธิบายขยาย ผู้พอแนะนำได้…
ภทฺทิยสุตฺตํ
ภัททิยลิจฉวีได้ยินว่าพระพุทธเจ้ามีมายาเครื่องกลับใจสาวกของลัทธิอื่น พระองค์ไม่ได้ขอให้เชื่อ แต่ชวนให้ดูเองว่าความโลภ ความโกรธ ความหลง และความแข่งดีนำไปสู่ทุกข์ แล้วตรัสว่าถ้าการกลับใจเพื่อละอกุศลคือมายา ก็เป็นประโยชน์แก่โลกทั้งปวง
ในภัททิยสูตร มหาวรรค จตุกกนิบาต อังคุตตรนิกาย ภัททิยลิจฉวีเข้าเฝ้าพระพุทธเจ้าที่กูฏาคารศาลา ป่ามหาวัน ใกล้เมืองเวสาลี แล้วทูลถามตรง ๆ ว่า มีคนพูดกันว่าพระสมณโคดมมีมายา รู้มายาเครื่องกลับใจที่ทำให้สาวกของลัทธิอื่นหันมานับถือ คนที่พูดอย่างนั้นพูดตามจริงหรือกล่าวตู่ ตัวเขาเองไม่ประสงค์จะกล่าวตู่พระองค์
พระพุทธเจ้าไม่ได้ตอบด้วยการยืนยันว่าพระองค์ดี แต่ตรัสว่าอย่าถือเอาเพียงเพราะฟังตามกันมา อ้างตำรา คาดคะเน หรือเพราะนับถือว่าผู้พูดเป็นครูของเรา แล้วทรงถามภัททิยะทีละข้อว่า ความโลภ ความโกรธ ความหลง และความแข่งดี เมื่อเกิดขึ้นในใจ เป็นไปเพื่อประโยชน์หรือไม่ ให้ภัททิยะตอบด้วยตนเอง หลักข้อนี้เป็นชุดเดียวกับที่ตรัสแก่ชาวกาลามะ หน้านี้จึงเน้นที่ข้อกล่าวหาและวิธีที่ทรงตอบ
เมื่อภัททิยะขอถึงสรณะ พระพุทธเจ้าทรงย้อนถามว่า พระองค์เคยชวนเขาว่ามาเป็นสาวกของเราหรือ ภัททิยะตอบว่าไม่เคย ภัททิยะจึงกล่าวว่ามายาเครื่องกลับใจอย่างนี้ดีนัก พระพุทธเจ้าทรงรับว่าเป็นอย่างนั้น ถ้าโลกทั้งปวงกลับใจเพื่อละอกุศลธรรมและบำเพ็ญกุศลธรรม ก็เป็นประโยชน์แก่โลกตลอดกาลนาน แม้ต้นสาละใหญ่เหล่านี้ ถ้าคิดได้ ก็จะได้ประโยชน์ จะป่วยกล่าวไปไยถึงมนุษย์
ภัททิยะได้ยินว่าพระพุทธเจ้ารู้มายาที่ทำให้สาวกของลัทธิอื่นกลับใจมานับถือ เขาไม่ด่วนเชื่อและไม่ด่วนปฏิเสธ แต่มาทูลถามพระองค์โดยตรง และบอกว่าไม่ประสงค์จะกล่าวตู่
เมื่อได้ยินข่าวลือเกี่ยวกับใคร ลองถามจากเจ้าตัวหรือแหล่งต้นทางก่อนส่งต่อ
ทรงสอนว่าอย่าถือเอาเพียงเพราะฟังตามกันมา สืบกันมา ตื่นข่าว อ้างตำรา นึกเดา คาดคะเน ตรึกตามอาการ เห็นว่าตรงกับความเห็นของตน เห็นว่าผู้พูดน่าเชื่อ หรือเพราะนับถือว่าสมณะนี้เป็นครูของเรา ในขณะที่ถูกกล่าวหาว่าหลอกคน พระองค์ก็ไม่ได้ขอให้ใครเชื่อพระองค์
เวลาอยากเชื่อใครเพราะเขามีชื่อเสียงหรือเป็นคนที่เรารัก ลองถามตัวเองว่า "ถ้าคนอื่นพูดเรื่องเดียวกัน เราจะเชื่อไหม"
เกณฑ์ที่ทรงให้คือ เมื่อรู้ด้วยตนเองว่าธรรมใดเป็นอกุศล มีโทษ วิญญูชนติเตียน ทำให้เต็มที่แล้วเป็นไปเพื่อไม่เป็นประโยชน์และเพื่อทุกข์ ก็พึงละ เมื่อรู้ว่าธรรมใดเป็นกุศล ไม่มีโทษ วิญญูชนสรรเสริญ เป็นไปเพื่อประโยชน์และสุข ก็พึงเข้าถึงอยู่
ก่อนรับแนวคิดหรือวิธีใหม่ ลองดูผลจริงในชีวิตตัวเองสักระยะ และฟังความเห็นของคนที่มีวิจารณญาณประกอบด้วย
ทรงถามว่าความโลภ ความโกรธ ความหลง และความแข่งดี เมื่อเกิดขึ้นในใจ เป็นไปเพื่อประโยชน์หรือไม่ ภัททิยะตอบว่าไม่เป็นประโยชน์ คนที่ถูกสิ่งเหล่านี้ครอบงำอาจฆ่าสัตว์ ลักทรัพย์ คบชู้ พูดเท็จ และชักชวนผู้อื่นให้ทำอย่างนั้นด้วย เป็นทุกข์ไปนาน ส่วนความไม่โลภ ไม่โกรธ ไม่หลง ไม่แข่งดี เป็นไปในทางตรงกันข้าม
เมื่ออยากเอาชนะใครในที่ประชุมหรือในช่องคอมเมนต์ สังเกตว่าแรงแข่งดีนั้นกำลังพาเราพูดหรือทำสิ่งที่ปกติเราไม่ทำหรือเปล่า
ตรัสว่าสัตบุรุษผู้สงบในโลก ย่อมชักชวนสาวกให้กำจัดความโลภ ความโกรธ ความหลง และความแข่งดี เมื่อกำจัดได้ ก็จะไม่ทำกรรมที่เกิดจากสิ่งเหล่านั้นทั้งทางกาย วาจา และใจ
ใช้เป็นเกณฑ์ดูครูหรือชุมชนที่เข้าร่วม ว่าเขาชวนให้เราลดความโลภ ความโกรธ และการแข่งกัน หรือชวนให้มากขึ้น
เมื่อภัททิยะประกาศตนเป็นอุบาสก พระพุทธเจ้าทรงถามว่า พระองค์เคยพูดว่า "มาเป็นสาวกของเรา เราจะเป็นศาสดาของท่าน" หรือ ภัททิยะตอบว่าไม่เคย แล้วตรัสว่าสมณพราหมณ์บางพวกกล่าวตู่พระองค์ด้วยคำไม่จริงว่ามีมายาเครื่องกลับใจ
เมื่อแบ่งปันสิ่งที่เราเชื่อ ให้ข้อมูลและเหตุผล แล้วปล่อยให้อีกฝ่ายตัดสินใจเอง โดยไม่กดดันให้เข้าพวก
ภัททิยะกล่าวว่ามายาเครื่องกลับใจนี้ดีนัก ถ้าญาติที่รักและคนทุกวรรณะกลับใจด้วยมายานี้ ก็จะเป็นประโยชน์และสุขตลอดกาลนาน พระพุทธเจ้าทรงรับ และตรัสว่าถ้ากลับใจเพื่อละอกุศลธรรมและบำเพ็ญกุศลธรรม แม้โลกทั้งปวงก็ได้ประโยชน์ แม้ต้นสาละใหญ่เหล่านี้ ถ้าคิดได้ ก็จะได้ประโยชน์ จะป่วยกล่าวไปไยถึงมนุษย์
การเปลี่ยนแปลงที่ดีไม่ต้องอาศัยความลึกลับ ถ้าใครเปลี่ยนไปเพราะความโลภ ความโกรธ และความหลงลดลง นั่นคือการเปลี่ยนที่ไม่ต้องกลัว
ทุกวันนี้เราได้ยินข้อกล่าวหาทำนองเดียวกันบ่อย เช่น "กลุ่มนั้นล้างสมองคน" หรือ "คนนั้นมีวิธีดึงคนเข้าพวก" พระสูตรนี้ให้เกณฑ์ตรวจที่ง่าย คือดูว่าสิ่งที่ถูกเรียกว่าการกลับใจนั้น ทำให้คนโลภ โกรธ หลง และแข่งดีน้อยลงหรือมากขึ้น ถ้าคำสอนใดห้ามตรวจสอบ หรือทำให้คนเกลียดชังและแข่งกันมากขึ้น นั่นจึงน่ากังวลจริง
วิธีที่พระพุทธเจ้ารับมือกับข้อกล่าวหาก็น่าเรียนรู้ พระองค์ไม่ด่ากลับ ไม่ขอให้ใครเชื่อ แต่เชิญให้ผู้ถามพิจารณาด้วยตนเอง และไม่ได้ชักชวนให้มาเป็นสาวก เมื่อเราถูกเข้าใจผิด การเปิดให้อีกฝ่ายตรวจสอบเองมักได้ผลกว่าการเถียง
ในอีกด้าน เราก็ควรใช้เกณฑ์เดียวกันกับครู ผู้นำ หรือช่องทางที่เราติดตาม ไม่ใช่เชื่อเพียงเพราะเขาดูน่าเชื่อถือ
คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง
บุคคล ๔ จำพวกตามความสามารถในการเข้าใจธรรม ตั้งแต่ผู้เข้าใจเพียงยกหัวข้อ ผู้เข้าใจเมื่ออธิบายขยาย ผู้พอแนะนำได้…
พระฉัพพัคคีย์สีกายกับต้นไม้ ใส่เครื่องประดับ ไว้ผมยาว ส่องกระจก แต่งหน้า ไปดูมหรสพ และสวดธรรมเป็นทำนองเพลง จนช…
ท่อนไม้ที่ลอยตามแม่น้ำคงคาจะไหลถึงทะเลได้ ถ้าไม่ติดฝั่งนี้ ฝั่งโน้น ไม่จมกลางน้ำ ไม่เกยดอน ไม่ถูกคนหรืออมนุษย์…
กลุ่มกถาในวรรคที่ ๑๑ และ ๑๔ ตอบความเห็นว่าอนุสัยเป็นอัพยากฤต ไม่มีเหตุ แยกจากจิต และเป็นคนละอย่างกับปริยุฏฐาน …