พระไตรปิฎก › ฉบับ มมร. › เล่ม ๖๔

ขุททกนิกาย ชาดก ภาค ๒

ฉบับ มมร. · พระสุตตันตปิฎก · เล่มที่ ๖๔ · ๘๑๔ หน้า

สรุปโดย AI จากเนื้อหาทั้งเล่ม (๕ หัวข้อ) — คลิกเพื่อไปยังหน้าเริ่มต้นของหัวข้อนั้น

  1. หน้า ๑–๑๒๒ ภูริทัตชาดก พระโพธิสัตว์เสวยพระชาติเป็นพญานาคภูริทัต โอรสท้าวธตรฐและพระนางสมุททชา ปรารถนาไปเกิดในเทวโลก จึงขึ้นรักษาอุโบสถศีลบนจอมปลวกริมแม่น้ำยมุนาเป็นประจำ ยอมสละหนังเอ็นกระดูกเลือดแก่ผู้ต้องการ พราหมณ์พรานเนสาทผู้เคยรับพระคุณกลับทรยศ นำหมองูอาลัมพายน์มาจับไปทรมานแสดงเล่นตามเมืองต่างๆ แต่ทรงอดกลั้นไม่ใช้ฤทธิ์ทำร้ายผู้ใดเพราะตั้งมั่นในศีล จนสุทัสสนะพี่ชายตามหาพบ ใช้ปัญญาเอาชนะหมองู ไถ่ตัวกลับนาคพิภพสำเร็จ แสดงศีลบารมี คือความมั่นคงในศีลแม้เสี่ยงชีวิตก็ไม่ละเมิด
  2. หน้า ๑๒๓–๒๐๔ จันทกุมารชาดก พระโพธิสัตว์เสวยพระชาติเป็นพระจันทกุมาร ราชโอรสผู้ตัดสินคดีเที่ยงธรรม จนกัณฑหาลปุโรหิตผู้เคยรับสินบนเสียประโยชน์จึงผูกอาฆาต ยุยงพระราชาเอกราชผู้ใฝ่ฝันขึ้นสวรรค์ให้บูชายัญด้วยการฆ่าโอรสธิดา มเหสี เศรษฐี พระจันทกุมารทรงยอมตามพระบัญชาโดยไม่ขัดขืนเพื่อปกป้องผู้อื่น พระนางจันทาเทวีทรงกระทำสัจกิริยาวิงวอน ท้าวสักกะเสด็จลงมาขู่ให้ปล่อยทุกคน มหาชนรุมประหารกัณฑหาลและขับพระราชาออกจากเมือง แล้วอภิเษกพระจันทกุมารขึ้นครองราชย์แทน เรื่องนี้สอนโทษของการหลงเชื่อคนพาล และผลแห่งความเที่ยงธรรม
  3. หน้า ๒๐๕–๒๙๕ มหานารทกัสสปชาดก พระโพธิสัตว์เสวยพระชาติเป็นท้าวมหาพรหมนามว่านารทะ พระเจ้าอังคติราชแห่งมิถิลาทรงคบอาชีวกชื่อคุณะผู้สอนว่าทำดีทำชั่วไม่มีผล ไม่มีโลกหน้า จึงทรงเลิกให้ทานและละเลยราชธรรม แม้พระธิดารุจาราชกุมารีทรงอ้อนวอนก็ไม่คลายความเห็นผิด พรหมนารทะจึงเสด็จลงมาแสดงธรรมเรื่องกรรมและผลกรรม พร้อมแสดงภาพนรกให้ประจักษ์ พระราชาทรงสำนึกละทิ้งความเห็นผิด กลับมาทรงธรรมและให้ทานดังเดิม เรื่องนี้สอนว่าความเห็นผิดเรื่องกรรมนำไปสู่ความเสื่อม สัตบุรุษย่อมช่วยชี้ทางถูกแก่ผู้หลงผิดด้วยความกรุณา
  4. หน้า ๒๙๖–๔๘๓ วิธุรชาดก พระโพธิสัตว์เสวยพระชาติเป็นวิธุรบัณฑิต อำมาตย์นักปราชญ์ของพระเจ้าธนัญชัยแห่งกรุงอินทปัตต์ นางอิรันทตีธิดาพญานาคปรารถนาหัวใจวิธุรบัณฑิต จึงได้ปุณณกยักษ์เป็นสามีเพื่อไปนำมาให้ ปุณณกท้าพนันสกากับพระราชาด้วยเล่ห์กลจนชนะ ได้ตัววิธุรบัณฑิตไปหมายฆ่าที่เขากาฬคิริบรรพต แต่วิธุรบัณฑิตแสดงธรรมด้วยปัญญาจนปุณณกคลายพยศกลับใจเลื่อมใส นำตัวไปนาคพิภพแทน วิธุรบัณฑิตแสดงธรรมโปรดพญานาคจนหายโรค ก่อนถูกส่งกลับอินทปัตต์โดยสวัสดิภาพ แสดงปัญญาบารมี คือใช้สติปัญญาเอาชนะภยันตรายโดยไม่ต้องใช้กำลัง
  5. หน้า ๔๘๔–๘๑๔ เวสสันตรชาดก พระโพธิสัตว์เสวยพระชาติเป็นพระเวสสันดร ผู้ทรงบำเพ็ญทานบารมีถึงขีดสุด ทรงบริจาคช้างปัจจัยนาคมิ่งขวัญเมืองแก่พราหมณ์ต่างเมือง ชาวสีพีโกรธขับไล่ให้ผนวชอยู่ป่ากับพระนางมัทรีและโอรสธิดาชาลีกัณหา พราหมณ์ชูชกผู้โลภมาขอสองกุมารไปเป็นทาส พระองค์ทรงตัดใจประทานเพื่อรักษาทาน ท้าวสักกะแปลงเป็นพราหมณ์มาขอพระนางมัทรีเพื่อกันมิให้ผู้อื่นมาขอแล้วคืนให้พร้อมประทานพร ภายหลังพระเจ้าสญชัยไถ่หลานและเสด็จรับพระเวสสันดรกลับเมือง สะท้อนอานุภาพทานบารมีสูงสุดอันนำไปสู่การตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้า