ทำวัตรเย็น
สังฆาภิคีติ
สงฺฆาภิคีติบทกวีสรรเสริญหมู่พระอริยสงฆ์ผู้บริสุทธิ์ ปิดท้ายชุดอนุสสติของทำวัตรเย็นด้วยคำขอขมา
ทำวัตรเย็น
อภิณหปัจจเวกขณ์ (บทพิจารณาเนือง ๆ ห้าข้อ)
อภิณฺหปจฺจเวกฺขณ
บทพิจารณาห้าข้อเรื่องความแก่ ความเจ็บ ความตาย การพลัดพราก และการกระทำของตน นิยมสวดต่อท้ายทำวัตรเย็น
โอกาสที่ใช้สวด
หลายวัดสวดบทนี้ต่อท้ายทำวัตรเย็น ก่อนนั่งสมาธิหรือก่อนแยกย้าย บางแห่งสวดเฉพาะวันพระ
ที่บ้านก็สวดได้ โดยเฉพาะคืนที่ใจยังวนอยู่กับเรื่องที่ควบคุมไม่ได้ การพูดความจริงเหล่านี้ออกมาตรง ๆ มักช่วยให้ใจคลายลง
ถ้าสวดแล้วรู้สึกหนักใจมากหรือกลัวจนนอนไม่หลับ ให้พักไว้ก่อน แล้วเปลี่ยนไปสวดบทแผ่เมตตาแทน หากความทุกข์ใจรุนแรงจนคิดทำร้ายตัวเอง โทรสายด่วนสุขภาพจิต ๑๓๒๓ (เบอร์ในประเทศไทย หากอยู่ต่างประเทศให้ติดต่อสายด่วนในประเทศที่อยู่)
ความเป็นมา
ห้าข้อนี้มาจากพระสูตรในอังคุตตรนิกาย ซึ่งพระพุทธเจ้าตรัสว่าทั้งหญิงและชาย ทั้งคฤหัสถ์และบรรพชิต ควรพิจารณาเนือง ๆ
พระองค์ทรงอธิบายเหตุผลไว้ด้วยว่า คนเรามักเมาในความหนุ่มสาว เมาในความไม่มีโรค และเมาในชีวิต ความเมาเหล่านี้เป็นเหตุให้ทำสิ่งไม่ดีทางกาย วาจา ใจ เมื่อพิจารณาความจริงข้อนี้บ่อย ๆ ความเมาจะเบาบางลงหรือหมดไป จุดมุ่งหมายจึงไม่ใช่ให้กลัว แต่ให้ใช้เวลาที่มีอย่างรู้คุณค่า
ข้อสุดท้ายเรื่องการกระทำของตน เป็นเรื่องของการรับผิดชอบสิ่งที่เราเลือกทำเอง ไม่ใช่เครื่องมือตัดสินคนอื่นว่าที่เขาเจ็บป่วยหรือลำบากเพราะทำอะไรไว้ พระพุทธเจ้าไม่ได้ทรงสอนให้ใช้ข้อนี้กับความทุกข์ของใคร
คำบาลี
- ชราธมฺโมมฺหิ ชรํ อนตีโต ชะราธัมโมมหิ ชะรัง อะนะตีโต เรามีความแก่เป็นธรรมดา ยังไม่ล่วงพ้นความแก่ไปได้
- พฺยาธิธมฺโมมฺหิ พฺยาธึ อนตีโต พะยาธิธัมโมมหิ พะยาธิง อะนะตีโต เรามีความเจ็บไข้เป็นธรรมดา ยังไม่ล่วงพ้นความเจ็บไข้ไปได้
- มรณธมฺโมมฺหิ มรณํ อนตีโต มะระณะธัมโมมหิ มะระณัง อะนะตีโต เรามีความตายเป็นธรรมดา ยังไม่ล่วงพ้นความตายไปได้
- สพฺเพหิ เม ปิเยหิ มนาเปหิ นานาภาโว วินาภาโว สัพเพหิ เม ปิเยหิ มะนาเปหิ นานาภาโว วินาภาโว เราจะต้องพลัดพรากจากคนและสิ่งที่รักที่พอใจทั้งหมด
- กมฺมสฺสโกมฺหิ กมฺมทายาโท กมฺมโยนิ กัมมัสสะโกมหิ กัมมะทายาโท กัมมะโยนิ เรามีการกระทำเป็นของตน เป็นผู้รับผลของการกระทำ มีการกระทำเป็นแดนเกิด
- กมฺมพนฺธุ กมฺมปฏิสรโณ กัมมะพันธุ กัมมะปะฏิสะระโณ มีการกระทำเป็นเผ่าพันธุ์ มีการกระทำเป็นที่พึ่งอาศัย
- ยํ กมฺมํ กริสฺสามิ กลฺยาณํ วา ปาปกํ วา ยัง กัมมัง กะริสสามิ กัลยาณัง วา ปาปะกัง วา เราจะทำการใดไว้ ดีก็ตาม ไม่ดีก็ตาม
- ตสฺส ทายาโท ภวิสฺสามิ ตัสสะ ทายาโท ภะวิสสามิ เราจะต้องเป็นผู้รับผลของการกระทำนั้น
ที่มาในพระไตรปิฎก
คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง
บทสวดอื่นที่น่าสนใจ
ทำวัตรเย็น
ธัมมานุสสติ
ธมฺมานุสฺสติบทสั้นที่ทบทวนคุณของพระธรรมหกข้อ ตั้งแต่เป็นธรรมที่ตรัสไว้ดีแล้ว จนถึงเป็นสิ่งที่ต้องรู้ด้วยตนเอง
ทำวัตรเย็น
สังฆานุสสติ
สงฺฆานุสฺสติบททบทวนคุณของหมู่สาวกผู้ปฏิบัติดีปฏิบัติตรง เป็นบทที่สามของชุดอนุสสติในทำวัตรเย็น
ทำวัตรเย็น
ธัมมาภิคีติ
ธมฺมาภิคีติบทกวีสรรเสริญพระธรรมว่าเป็นเครื่องขจัดความมืดและเป็นที่พึ่งอันเกษม จบด้วยคำขอขมา