บทสวดมนต์ › ธัมมนิยามสูตร
ธัมมนิยามสูตร
พระสูตรที่นิยมสวด

ธัมมนิยามสูตร

ธมฺมนิยามสุตฺตํ (อุปฺปาทสุตฺตํ)

พระสูตรสั้นว่าด้วยความจริงสามข้อที่คงอยู่เองไม่ว่าจะมีพระพุทธเจ้าอุบัติหรือไม่ คือสังขารไม่เที่ยง เป็นทุกข์ และธรรมทั้งปวงไม่ใช่ตัวตน

โอกาสที่ใช้สวด

เป็นบทสั้น จึงนิยมสวดต่อท้ายทำวัตรเย็น หรือสวดก่อนนั่งสมาธิเพื่อตั้งหลักให้ใจ

บางวัดสวดบทนี้ในงานศพและงานทำบุญอุทิศ เพราะเนื้อหาพูดถึงความไม่เที่ยงอย่างตรงไปตรงมา โดยไม่ตำหนิใครและไม่โยนความผิดให้ผู้จากไป

ถ้าจะสวดคนเดียว สวดช้า ๆ สักสามจบ แล้วนั่งเงียบต่ออีกสักครู่ จะเห็นว่าคำสามคำนี้ตรงกับสิ่งที่เกิดขึ้นในใจพอดี

ความเป็นมา

สูตรนี้อยู่ในอังคุตตรนิกาย ติกนิบาต มีชื่อในพระไตรปิฎกว่าอุปปาทสูตร แต่คนไทยรู้จักกันในชื่อธัมมนิยามสูตร เพราะคำว่า ธมฺมนิยามตา ในตัวบท แปลได้ว่าความเป็นไปตามธรรมดาของสิ่งทั้งหลาย

ใจความสั้นมาก พระพุทธเจ้าตรัสว่าไม่ว่าจะมีตถาคตอุบัติขึ้นหรือไม่ก็ตาม ความจริงสามข้อนี้ก็คงอยู่ของมันอยู่แล้ว สิ่งที่ตถาคตทำคือตรัสรู้ความจริงนั้น แล้วนำมาบอก แสดง บัญญัติ เปิดเผย จำแนก และทำให้เข้าใจง่าย

ประโยคนี้บอกฐานะของพระพุทธเจ้าไว้ชัดเจน ว่าเป็นผู้ค้นพบและผู้อธิบาย ไม่ใช่ผู้สร้างกฎ และบอกฐานะของผู้ฟังไว้ด้วยว่า เราไม่ต้องเชื่อเพราะใครสั่ง แต่ดูได้เองว่าสิ่งที่ปรุงแต่งขึ้นนั้นเปลี่ยนไปจริงหรือไม่

คำบาลี

  1. อุปฺปาทา วา ภิกฺขเว ตถาคตานํ อนุปฺปาทา วา ตถาคตานํ อุปปาทา วา ภิกขะเว ตะถาคะตานัง อะนุปปาทา วา ตะถาคะตานัง ภิกษุทั้งหลาย ไม่ว่าตถาคตทั้งหลายจะอุบัติขึ้นหรือไม่อุบัติขึ้นก็ตาม
  2. ฐิตาว สา ธาตุ ธมฺมฏฺฐิตตา ธมฺมนิยามตา ฐิตาวะ สา ธาตุ ธัมมัฏฐิตะตา ธัมมะนิยามะตา ธาตุนั้นก็ตั้งอยู่ของมันอย่างนั้น เป็นความตั้งอยู่ตามธรรมดา เป็นความเป็นไปตามธรรมดา
  3. สพฺเพ สงฺขารา อนิจฺจาติ ฯ สัพเพ สังขารา อะนิจจาติ คือ สังขารทั้งปวงไม่เที่ยง
  4. ตํ ตถาคโต อภิสมฺพุชฺฌติ อภิสเมติ ฯ ตัง ตะถาคะโต อะภิสัมพุชฌะติ อะภิสะเมติ ตถาคตตรัสรู้และเข้าถึงความจริงข้อนั้น
  5. อภิสมฺพุชฺฌิตฺวา อภิสเมตฺวา อาจิกฺขติ เทเสติ ปญฺญาเปติ อะภิสัมพุชฌิตวา อะภิสะเมตวา อาจิกขะติ เทเสติ ปัญญาเปติ ครั้นตรัสรู้และเข้าถึงแล้ว จึงบอก แสดง บัญญัติ
  6. ปฏฺฐเปติ วิวรติ วิภชติ อุตฺตานีกโรติ ปัฏฐะเปติ วิวะระติ วิภะชะติ อุตตานีกะโรติ วางเป็นหลัก เปิดเผย จำแนก และทำให้เข้าใจง่ายว่า
  7. สพฺเพ สงฺขารา อนิจฺจาติ ฯ สัพเพ สังขารา อะนิจจาติ สังขารทั้งปวงไม่เที่ยง
  8. อุปฺปาทา วา ภิกฺขเว ตถาคตานํ อนุปฺปาทา วา ตถาคตานํ อุปปาทา วา ภิกขะเว ตะถาคะตานัง อะนุปปาทา วา ตะถาคะตานัง ภิกษุทั้งหลาย ไม่ว่าตถาคตทั้งหลายจะอุบัติขึ้นหรือไม่อุบัติขึ้นก็ตาม
  9. ฐิตาว สา ธาตุ ธมฺมฏฺฐิตตา ธมฺมนิยามตา ฐิตาวะ สา ธาตุ ธัมมัฏฐิตะตา ธัมมะนิยามะตา ธาตุนั้นก็ตั้งอยู่ของมันอย่างนั้น เป็นความตั้งอยู่ตามธรรมดา เป็นความเป็นไปตามธรรมดา
  10. สพฺเพ สงฺขารา ทุกฺขาติ ฯ สัพเพ สังขารา ทุกขาติ คือ สังขารทั้งปวงเป็นทุกข์
  11. ตํ ตถาคโต อภิสมฺพุชฺฌติ อภิสเมติ ฯ ตัง ตะถาคะโต อะภิสัมพุชฌะติ อะภิสะเมติ ตถาคตตรัสรู้และเข้าถึงความจริงข้อนั้น
  12. อภิสมฺพุชฺฌิตฺวา อภิสเมตฺวา อาจิกฺขติ เทเสติ ปญฺญาเปติ อะภิสัมพุชฌิตวา อะภิสะเมตวา อาจิกขะติ เทเสติ ปัญญาเปติ ครั้นตรัสรู้และเข้าถึงแล้ว จึงบอก แสดง บัญญัติ
  13. ปฏฺฐเปติ วิวรติ วิภชติ อุตฺตานีกโรติ ปัฏฐะเปติ วิวะระติ วิภะชะติ อุตตานีกะโรติ วางเป็นหลัก เปิดเผย จำแนก และทำให้เข้าใจง่ายว่า
  14. สพฺเพ สงฺขารา ทุกฺขาติ ฯ สัพเพ สังขารา ทุกขาติ สังขารทั้งปวงเป็นทุกข์
  15. อุปฺปาทา วา ภิกฺขเว ตถาคตานํ อนุปฺปาทา วา ตถาคตานํ อุปปาทา วา ภิกขะเว ตะถาคะตานัง อะนุปปาทา วา ตะถาคะตานัง ภิกษุทั้งหลาย ไม่ว่าตถาคตทั้งหลายจะอุบัติขึ้นหรือไม่อุบัติขึ้นก็ตาม
  16. ฐิตาว สา ธาตุ ธมฺมฏฺฐิตตา ธมฺมนิยามตา ฐิตาวะ สา ธาตุ ธัมมัฏฐิตะตา ธัมมะนิยามะตา ธาตุนั้นก็ตั้งอยู่ของมันอย่างนั้น เป็นความตั้งอยู่ตามธรรมดา เป็นความเป็นไปตามธรรมดา
  17. สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตาติ ฯ สัพเพ ธัมมา อะนัตตาติ คือ ธรรมทั้งปวงไม่ใช่ตัวตน
  18. ตํ ตถาคโต อภิสมฺพุชฺฌติ อภิสเมติ ฯ ตัง ตะถาคะโต อะภิสัมพุชฌะติ อะภิสะเมติ ตถาคตตรัสรู้และเข้าถึงความจริงข้อนั้น
  19. อภิสมฺพุชฺฌิตฺวา อภิสเมตฺวา อาจิกฺขติ เทเสติ ปญฺญาเปติ อะภิสัมพุชฌิตวา อะภิสะเมตวา อาจิกขะติ เทเสติ ปัญญาเปติ ครั้นตรัสรู้และเข้าถึงแล้ว จึงบอก แสดง บัญญัติ
  20. ปฏฺฐเปติ วิวรติ วิภชติ อุตฺตานีกโรติ ปัฏฐะเปติ วิวะระติ วิภะชะติ อุตตานีกะโรติ วางเป็นหลัก เปิดเผย จำแนก และทำให้เข้าใจง่ายว่า
  21. สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตาติ ฯ สัพเพ ธัมมา อะนัตตาติ ธรรมทั้งปวงไม่ใช่ตัวตน
เข้าสู่ระบบเพื่อบันทึกการสวด

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

บทสวดอื่นที่น่าสนใจ

เข้าสู่ระบบเพื่อรับ ๒๐ แต้มบุญจากการอ่านหน้านี้