ภารทวาชสูตร: พระเจ้าอุเทนถามพระบิณโฑลภารทวาชะ
ภารทฺวาชสุตฺตํภิกษุหนุ่มที่ยังอยู่ในวัยคึกคะนองรักษาพรหมจรรย์ได้ตลอดชีวิตอย่างไร พระบิณโฑลภารทวาชะตอบพระเจ้าอุเทนเป็นสามชั้น…
ข้อปฏิบัติ
ความไม่ประมาท
อปฺปมาโท
ธรรมที่รวมกุศลทั้งปวงไว้เหมือนรอยเท้าช้างรวมรอยเท้าสัตว์ทั้งหมด และเป็นพระวาจาสุดท้ายของพระพุทธเจ้า — ความไม่ประมาทคือการมีสติไม่ละเลยสิ่งที่ควรทำ
๔ ข้อ
ในมัคคสังยุตและนาถกรณวรรค ทรงเปรียบว่า รอยเท้าของสัตว์ที่เดินบนแผ่นดินทั้งหมดรวมลงในรอยเท้าช้าง เพราะรอยเท้าช้างใหญ่ที่สุด ฉันใด กุศลธรรมทั้งหลายก็มีความไม่ประมาทเป็นมูล รวมลงในความไม่ประมาท ฉันนั้น
ในธรรมบท อัปปมาทวรรค ตรัสว่า "ความไม่ประมาทเป็นทางแห่งความไม่ตาย ความประมาทเป็นทางแห่งความตาย ผู้ไม่ประมาทย่อมไม่ตาย ผู้ประมาทเหมือนคนตายแล้ว"
และในมหาปรินิพพานสูตร พระวาจาสุดท้ายก่อนปรินิพพานคือ "ดูกรภิกษุทั้งหลาย บัดนี้เราขอเตือนเธอทั้งหลาย สังขารทั้งหลายมีความเสื่อมไปเป็นธรรมดา เธอทั้งหลายจงยังกิจทั้งปวงให้ถึงพร้อมด้วยความไม่ประมาทเถิด"
-
๑
เป็นมูลของกุศลทั้งปวง — อุปมารอยเท้าช้าง อปฺปมาทมูลกา อปฺปมาทสโมสรณา
กุศลธรรมทุกอย่างมีความไม่ประมาทเป็นรากและมารวมกันที่ความไม่ประมาท เหมือนรอยเท้าสัตว์ทั้งปวงรวมลงในรอยเท้าช้าง
นำไปใช้ในชีวิตประจำวันถ้าจะเลือกฝึกธรรมเพียงข้อเดียว ให้เลือกข้อนี้ เพราะมันพาข้ออื่นมาด้วยเสมอ
-
๒
เป็นทางแห่งความไม่ตาย อปฺปมาโท อมตํ ปทํ
ความไม่ประมาทนำไปสู่อมตะ ส่วนความประมาทนำไปสู่ความตาย ผู้ประมาทแม้ยังมีชีวิตก็เหมือนคนที่ตายแล้ว
นำไปใช้ในชีวิตประจำวันวันที่ผ่านไปโดยไม่ได้ทำสิ่งที่ตั้งใจเลย คือวันที่ "ตาย" ไปแล้วตามความหมายของคาถานี้ ลองนับดูว่าสัปดาห์นี้มีกี่วัน
-
๓
ได้ประโยชน์ทั้งสองทาง อุโภ อตฺเถ สมธิคฺคยฺห
ผู้ไม่ประมาทย่อมได้ประโยชน์ทั้งในปัจจุบันและภายหน้า บัณฑิตจึงสรรเสริญความไม่ประมาทในการทำบุญ
นำไปใช้ในชีวิตประจำวันความไม่ประมาทในเรื่องสุขภาพ การเงิน และความสัมพันธ์ ก็คือความไม่ประมาทในทางธรรมในรูปของชีวิตประจำวัน
-
๔
พระวาจาสุดท้าย อปฺปมาเทน สมฺปาเทถ
สังขารทั้งหลายมีความเสื่อมไปเป็นธรรมดา จงยังกิจทั้งปวงให้ถึงพร้อมด้วยความไม่ประมาท — พระพุทธเจ้าทรงเลือกข้อนี้เป็นคำสุดท้ายที่ทิ้งไว้
นำไปใช้ในชีวิตประจำวันเมื่อไม่รู้ว่าจะเริ่มปฏิบัติจากตรงไหน ให้เริ่มจากคำนี้ ทุกอย่างเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอด จึงทำสิ่งที่ควรทำเดี๋ยวนี้
ลองใช้ในชีวิตประจำวัน
ความไม่ประมาทไม่ได้แปลว่าวิตกกังวลตลอดเวลา แต่แปลว่ารู้ตัวว่าอะไรสำคัญและไม่ปล่อยให้มันหลุดมือ ทั้งในทางโลกและทางธรรม ความประมาทส่วนใหญ่มาในรูปของคำว่า "ไว้ก่อน" "ยังมีเวลา" และ "ครั้งเดียวไม่เป็นไร"
ลองสังเกตสามคำนี้ในหัวตัวเองหนึ่งสัปดาห์ แล้วดูว่ามันพาเราเลื่อนเรื่องอะไรออกไปบ้าง
ที่มาในพระไตรปิฎก
คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง
- มัคคสังยุต ฉบับหลวง · เล่ม ๑๙ · หน้า ๓๐ ความไม่ประมาทเลิศกว่ากุศลธรรมทั้งปวง อุปมารอยเท้าช้าง
- นาถกรณวรรค (ทสกนิบาต) ฉบับหลวง · เล่ม ๒๔ · หน้า ๑๔ ความไม่ประมาทเป็นยอดของกุศลธรรม
- ธรรมบท อัปปมาทวรรค ฉบับหลวง · เล่ม ๒๕ · หน้า ๑๑ ความไม่ประมาทเป็นทางแห่งความไม่ตาย
- อิติวุตตกะ เอกนิบาต ฉบับหลวง · เล่ม ๒๕ · หน้า ๑๗๒ ความไม่ประมาทให้ประโยชน์ทั้งสองทาง
- มหาปรินิพพานสูตร: ปัจฉิมโอวาท ฉบับหลวง · เล่ม ๑๐ · หน้า ๑๒๓ พระวาจาสุดท้ายก่อนปรินิพพาน
หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ
ภัททิยสูตร: ข้อกล่าวหาว่ามีมายากลับใจคน
ภทฺทิยสุตฺตํภัททิยลิจฉวีได้ยินว่าพระพุทธเจ้ามีมายาเครื่องกลับใจสาวกของลัทธิอื่น พระองค์ไม่ได้ขอให้เชื่อ แต่ชวนให้ดูเองว่าค…
อุโบสถองค์ ๘: ทำตามพระอรหันต์หนึ่งคืนหนึ่งวัน
อฏฺฐงฺคสมนฺนาคโต อุโปสโถอุโบสถองค์ ๘ ไม่ใช่แค่รายการข้อห้าม แต่เป็นการตั้งใจว่า "พระอรหันต์ทั้งหลายงดเว้นอย่างนี้ตลอดชีวิต วันนี้เราก็…
กัลยาณมิตรธรรม ๗
สตฺตหงฺเคหิ สมนฺนาคโต มิตฺโตคุณสมบัติ ๗ ข้อของมิตรที่ควรคบ แม้จะถูกขับไล่ก็ควรติดตามไป — น่ารัก น่าเคารพ น่ายกย่อง รู้จักพูด อดทนต่อคำ แถล…