ปุคคลวรรค: ผู้เรียนรู้ ๔ แบบ และผู้แสดงธรรม ๔ แบบ
อุคฺฆฏิตญฺญู วิปจิตญฺญู เนยฺโย ปทปรโมบุคคล ๔ จำพวกตามความสามารถในการเข้าใจธรรม ตั้งแต่ผู้เข้าใจเพียงยกหัวข้อ ผู้เข้าใจเมื่ออธิบายขยาย ผู้พอแนะนำได้…
ข้อปฏิบัติ
ทารุขันธสูตร: ท่อนไม้ลอยไปสู่ทะเล
ทารุกฺขนฺธสุตฺตํ
ท่อนไม้ที่ลอยตามแม่น้ำคงคาจะไหลถึงทะเลได้ ถ้าไม่ติดฝั่งนี้ ฝั่งโน้น ไม่จมกลางน้ำ ไม่เกยดอน ไม่ถูกคนหรืออมนุษย์เก็บ ไม่ติดวังวน และไม่เน่าใน — ผู้ปฏิบัติก็ไหลไปสู่นิพพานได้เช่นกัน
๘ ข้อ
ในทารุขันธสูตร สฬายตนสังยุต พระพุทธเจ้าประทับริมฝั่งแม่น้ำคงคา ทอดพระเนตรเห็นท่อนไม้ใหญ่ลอยมาตามกระแส จึงตรัสว่า ถ้าท่อนไม้นั้นไม่เข้าฝั่งนี้ ไม่เข้าฝั่งโน้น ไม่จมลงกลางน้ำ ไม่เกยบนบก ไม่ถูกมนุษย์หรืออมนุษย์เก็บไว้ ไม่ติดในวังวน และไม่ผุเน่าอยู่ภายใน ท่อนไม้นั้นจะไหลไปสู่ทะเล เพราะกระแสแม่น้ำคงคาไหลไปทางทะเล
เช่นเดียวกัน ถ้าภิกษุไม่ติดอยู่ในอุปสรรคทั้งแปดนี้ ก็จะโน้มไปสู่นิพพาน เพราะสัมมาทิฏฐิโน้มไปสู่นิพพาน
นายนันทโคบาลที่ยืนฟังอยู่ใกล้ ๆ ทูลว่าตนจะไม่ติดทั้งแปดข้อ และขอบวช พระพุทธเจ้าให้นำโคไปคืนเจ้าของก่อน ต่อมาท่านบวชและบรรลุอรหัตตผล
-
๑
ไม่ติดฝั่งนี้: อายตนะภายใน โอริมํ ตีรํ
ฝั่งนี้ได้แก่อายตนะภายใน ๖ คือ ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ การติดฝั่งนี้พอเข้าใจได้ว่าเป็นการหลงยึดในตัวผู้รับรู้
นำไปใช้ในชีวิตประจำวันสังเกตความยึดว่า "ฉันเป็นคนแบบนี้ ฉันชอบแบบนี้" ซึ่งทำให้ใจแข็งตัว ไม่ยอมเปลี่ยน
-
๒
ไม่ติดฝั่งโน้น: อายตนะภายนอก ปาริมํ ตีรํ
ฝั่งโน้นได้แก่อายตนะภายนอก ๖ คือ รูป เสียง กลิ่น รส สัมผัส ธรรมารมณ์ การติดฝั่งโน้นพอเข้าใจได้ว่าเป็นการหลงไปกับสิ่งที่ถูกรับรู้
นำไปใช้ในชีวิตประจำวันถ้ามือหยิบโทรศัพท์ทุกครั้งที่ว่าง นั่นคือสัญญาณว่ากำลังเกยฝั่งโน้นอยู่
-
๓
ไม่จมกลางน้ำ: ความเพลินและความกำหนัด มชฺเฌ สํสีทโน
การจมลงกลางน้ำคือนันทิราคะ ความเพลิดเพลินยินดีที่ถ่วงใจให้จมอยู่กับสิ่งที่ชอบ
นำไปใช้ในชีวิตประจำวันความสุขไม่ผิด แต่ถ้ารู้สึกว่าขาดสิ่งนั้นไม่ได้ นั่นคือกำลังจมแล้ว
-
๔
ไม่เกยดอน: อัสมิมานะ ถเล อุสฺสาโท
การเกยบนบกคืออัสมิมานะ ความถือตัวว่า "เรามี เราเป็น" ซึ่งทำให้ค้างอยู่กับภาพของตนเอง แม้ภาพนั้นจะเป็นภาพของผู้ปฏิบัติดีก็ตาม
นำไปใช้ในชีวิตประจำวันระวังความรู้สึกว่า "ฉันปฏิบัติมานานแล้ว" ที่ทำให้ฟังคำเตือนจากคนอื่นไม่ได้
-
๕
ไม่ถูกมนุษย์เก็บไว้: คลุกคลีจนลืมทาง มนุสฺสคฺคาโห
ภิกษุที่คลุกคลีกับคฤหัสถ์ ร่วมเพลินร่วมเศร้ากับเขา เมื่อเขามีกิจก็ขวนขวายไปด้วยตนเอง เปรียบเหมือนท่อนไม้ที่ถูกคนเก็บขึ้นจากน้ำ
นำไปใช้ในชีวิตประจำวันสำหรับฆราวาส ใช้ตรวจว่าเรากำลังจมไปกับเรื่องของคนอื่น ดราม่า หรือความคาดหวังของสังคม จนไม่มีเวลาดูแลใจตัวเองหรือไม่
-
๖
ไม่ถูกอมนุษย์เก็บไว้: ปฏิบัติเพื่อเป็นเทวดา อมนุสฺสคฺคาโห
การประพฤติพรหมจรรย์โดยตั้งความปรารถนาว่า ด้วยศีลหรือวัตรนี้ ขอให้เราได้เป็นเทวดาองค์ใดองค์หนึ่ง เปรียบเหมือนถูกอมนุษย์เก็บไว้ เพราะเป้าหมายไปติดอยู่ที่ภพที่ดีกว่า ไม่ใช่ความพ้นทุกข์
นำไปใช้ในชีวิตประจำวันทำความดีได้ ตั้งใจให้ชีวิตดีขึ้นได้ แต่อย่าให้ผลตอบแทนกลายเป็นเหตุผลเดียวของการปฏิบัติ
-
๗
ไม่ติดวังวน: กามคุณ ๕ อาวฏฺฏคฺคาโห
วังวนคือกามคุณ ๕ ได้แก่ รูป เสียง กลิ่น รส สัมผัส ที่น่าปรารถนา ซึ่งดึงให้วนกลับมาที่เดิมซ้ำ ๆ
นำไปใช้ในชีวิตประจำวันสังเกตวงจรที่ทำซ้ำ เช่น เบื่อ แล้วกิน แล้วดูคลิป แล้วเบื่ออีก การเห็นวงจรคือก้าวแรกที่จะออกจากวังวน
-
๘
ไม่เน่าใน: ความทุศีลที่ซ่อนไว้ อนฺโตปูติ
ความเน่าในได้แก่ผู้ทุศีล มีธรรมอันลามก มีความประพฤติไม่สะอาดน่ารังเกียจ ปิดบังการกระทำ ไม่ใช่สมณะแต่ปฏิญญาว่าเป็นสมณะ ภายนอกดูเหมือนท่อนไม้ปกติ แต่ข้างในผุ
นำไปใช้ในชีวิตประจำวันความลับที่ขัดกับคุณค่าที่เราประกาศ จะกัดกร่อนใจจากข้างใน ทางแก้เริ่มจากการยอมรับกับตัวเองอย่างซื่อตรง
ลองใช้ในชีวิตประจำวัน
อุปมานี้เหมาะกับคนที่ปฏิบัติมาระยะหนึ่งแล้วรู้สึกว่าไม่ไปไหน แทนที่จะโทษตัวเองกว้าง ๆ ลองตรวจทีละจุดว่าเรากำลังติดอยู่ตรงไหน ติดความสบายของผัสสะ ติดความเพลิน ติดภาพตัวเอง ติดสังคม หรือมีเรื่องที่ซ่อนอยู่ข้างใน
ข้อสังเกตคือ กระแสน้ำพาท่อนไม้ไปเองถ้าไม่มีอะไรมาขวาง การปฏิบัติจึงไม่ได้เป็นแค่การออกแรงผลัก แต่รวมถึงการไม่ไปเกาะเกี่ยวสิ่งที่ทำให้ติด
รายละเอียดเรื่องภิกษุคลุกคลีกับคฤหัสถ์เขียนไว้สำหรับนักบวช ฆราวาสนำมาปรับใช้ได้ในความหมายของการไม่จมไปกับเรื่องของคนอื่นจนลืมทางของตน
ที่มาในพระไตรปิฎก
คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง
- สฬายตนสังยุต อาสีวิสวรรค: ทารุขันธสูตร ฉบับหลวง · เล่ม ๑๘ · หน้า ๑๙๓ อุปมาท่อนไม้ลอยตามแม่น้ำคงคา และนายนันทโคบาลบวชจนบรรลุอรหัตตผล
- เวทนาสังยุต: สัลลัตถสูตร ฉบับหลวง · เล่ม ๑๘ · หน้า ๒๑๙ ความเพลินในเวทนาที่ทำให้ปุถุชนจมอยู่กับทุกข์
หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ
วนสังยุต: เทวดาในป่าเตือนให้ไม่ประมาท
วนสํยุตฺตํเรื่องสั้นของเทวดาในป่าที่มาเตือนภิกษุด้วยความเอ็นดู — รูปหนึ่งนั่งคิดเรื่องไม่ดี รูปหนึ่งนอนกลางวัน รูปหนึ่งค…
มหาโกฏฐิตเถราปทาน: อธิบายให้ตรงความหมาย
มหาโกฏฺฐิกตฺเถรสฺส อปทานํพราหมณ์ผู้ได้ยินพระพุทธเจ้าตั้งสาวกผู้แตกฉานในอรรถ ธรรม นิรุตติ และปฏิภาณ ไว้ในเอตทัคคะ แล้วปรารถนาตำแหน่งนั้น…
จูฬสัจจกสูตร: สั่งขันธ์ให้เป็นอย่างใจไม่ได้
จูฬสจฺจกสุตฺตํสัจจกนิครนถ์นักโต้วาทะมาหักล้างคำสอนเรื่องอนัตตา พระพุทธเจ้าทรงถามว่า ถ้ารูปเป็นตนของท่าน ท่านสั่งให้รูปเป็นอย…