ภารทวาชสูตร: พระเจ้าอุเทนถามพระบิณโฑลภารทวาชะ
ภารทฺวาชสุตฺตํภิกษุหนุ่มที่ยังอยู่ในวัยคึกคะนองรักษาพรหมจรรย์ได้ตลอดชีวิตอย่างไร พระบิณโฑลภารทวาชะตอบพระเจ้าอุเทนเป็นสามชั้น…
อนุสาสิกชาตกํ
นกที่คอยเตือนนกอื่นไม่ให้ไปหากินบนทางเกวียน แต่ตัวเองแอบไปกินอยู่ที่นั่นด้วยความละโมบ จนถูกล้อเกวียนทับ สอนเรื่องการทำตามที่ตนสอน และระวังคำเตือนที่มีผลประโยชน์ซ่อนอยู่
ในอนุสาสิกชาดก เอกกนิบาต ชาดก ขุททกนิกาย มีคาถาบทเดียวว่า นางนกสาลิกาตัวใดสั่งสอนนกตัวอื่นอยู่เนือง ๆ แต่ตัวเองเที่ยวไปด้วยความละโมบ นางนกตัวนั้นถูกล้อบด ปีกหักนอนอยู่
เรื่องเล่ามาจากอรรถกถา พระโพธิสัตว์เป็นจ่าฝูงนกในป่าหิมพานต์ นกตัวเมียตัวหนึ่งพบเมล็ดข้าวและถั่วที่หล่นจากเกวียนบนทางใหญ่กลางป่า จึงอยากเก็บไว้กินคนเดียว เลยเตือนฝูงนกว่าทางใหญ่มีอันตราย มีช้าง ม้า และเกวียนเทียมโคดุผ่านไปมา ถ้าบินขึ้นไม่เร็วพอก็อย่าไป ฝูงนกจึงเรียกนางว่า "อนุสาสิกา" คือผู้ชอบสั่งสอน วันหนึ่งนางได้ยินเสียงเกวียนมาเร็ว แต่คิดว่ายังอยู่ไกลจึงกินต่อ เกวียนมาถึงตัวก่อนที่นางจะบินขึ้นทัน
อรรถกถาเล่าว่า พระพุทธเจ้าตรัสเรื่องนี้โดยปรารภภิกษุณีรูปหนึ่งที่ติดใจอาหารดีในย่านหนึ่ง จึงเตือนภิกษุณีอื่นว่าย่านนั้นมีช้าง ม้า และสุนัขดุ เพื่อไม่ให้ใครไปแย่งลาภ แต่ตัวเองยังไปบิณฑบาตที่นั่น จนวันหนึ่งถูกแพะดุชนขาหัก
คาถาเริ่มด้วยภาพของนกที่คอยสั่งสอนนกตัวอื่นอยู่เสมอ การสอนไม่ใช่เรื่องผิด แต่เมื่อสอนบ่อยจนคนอื่นตั้งชื่อให้ว่าผู้ชอบสั่งสอน ก็ควรหันมาดูตัวเองว่าทำตามที่พูดหรือไม่
ก่อนเตือนใครเรื่องใด ถามตัวเองก่อนว่าเราทำเรื่องนั้นได้แล้วหรือยัง ถ้ายัง ให้พูดแบบชวนกันทำ แทนการสั่งสอน
คาถากล่าวว่า ตัวนางเองเที่ยวไปด้วยความละโมบ อรรถกถาอธิบายว่า คือเที่ยวไปตามใจตนเอง ความอยากได้ทำให้นางไม่ทำตามคำเตือนที่ตัวเองพูด
สังเกตว่ากฎที่เราตั้งให้คนอื่น เช่น ลูก น้อง หรือทีมงาน มีข้อไหนที่เรายกเว้นให้ตัวเองบ้าง แล้วเริ่มทำตามเองก่อน
ในอรรถกถา นางนกเตือนฝูงนกเพราะอยากกินเมล็ดข้าวบนทางคนเดียว ภิกษุณีในเรื่องปัจจุบันก็เตือนเพราะกลัวลาภของตนจะเสื่อม คำเตือนที่ฟังดูหวังดีจึงอาจมีผลประโยชน์ส่วนตัวซ่อนอยู่
เมื่อมีคนบอกว่าอย่าไปลงทุนหรืออย่าไปสมัครงานที่ไหน ลองดูด้วยว่าเขาได้ประโยชน์อะไรจากการที่เราไม่ไป และตรวจสอบข้อมูลเอง
คาถาจบว่า นางนกถูกล้อเกวียนบด อรรถกถาเล่าว่า นางได้ยินเสียงเกวียนแต่คิดว่ายังอยู่ไกล จึงบินขึ้นไม่ทัน อันตรายที่นางใช้ขู่คนอื่นเป็นของจริง และไม่ได้ยกเว้นให้ผู้เตือน
ถ้าเราเคยเตือนคนอื่นเรื่องเมาแล้วขับหรือการใช้โทรศัพท์ขณะขับรถ อย่าคิดว่าตัวเองชำนาญพอจะทำได้โดยไม่เป็นไร
คาถากล่าวว่า นางนอนอยู่ ปีกกระจัดกระจาย อรรถกถาอธิบายว่า นอนอยู่บนทางใหญ่ ในเรื่องปัจจุบัน ภิกษุณีที่ขาหักถูกหามกลับมา และภิกษุณีอื่นหัวเราะเยาะว่า ชอบสอนคนอื่นแต่ตัวเองกลับไปที่นั่น
ความน่าเชื่อถือเสียได้ในครั้งเดียวเมื่อคนเห็นว่าเราไม่ทำตามที่พูด การทำให้ดูจึงมีพลังกว่าการพูดซ้ำหลายครั้ง
พระพุทธเจ้าตรัสในอรรถกถาว่า ภิกษุณีนั้นเอาแต่สั่งสอนคนอื่น แต่ตนเองไม่ประพฤติ จึงต้องเสวยทุกข์ คำสอนที่ไม่มีการปฏิบัติรองรับจึงไม่ช่วยทั้งผู้ฟังและผู้พูด
ถ้าอยากให้ลูกอ่านหนังสือ ให้ลูกเห็นเราอ่าน ถ้าอยากให้ทีมตรงต่อเวลา ให้หัวหน้ามาตรงเวลาก่อน
เรื่องนี้มีสองชั้น ชั้นแรกคือการสอนคนอื่นในสิ่งที่ตัวเองไม่ทำ ซึ่งทำให้คำสอนไม่มีน้ำหนัก ชั้นที่สองลึกกว่า คือคำเตือนของนางนกไม่ได้มาจากความหวังดี แต่มาจากความอยากกันคนอื่นออกไปจากผลประโยชน์ของตน
น่าสังเกตว่าอันตรายที่นางเตือนนั้นมีอยู่จริง ความผิดพลาดของนางคือคิดว่ากฎที่ตั้งให้คนอื่นใช้กับตัวเองไม่ได้ และประมาทว่ายังมีเวลา
ในชีวิตปัจจุบัน พ่อแม่ที่ห้ามลูกเล่นโทรศัพท์แต่ตัวเองก้มหน้าจอตลอด หรือหัวหน้าที่ย้ำเรื่องความปลอดภัยแต่ตัวเองไม่ทำตาม ก็กำลังทำแบบเดียวกัน
คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง
ภิกษุหนุ่มที่ยังอยู่ในวัยคึกคะนองรักษาพรหมจรรย์ได้ตลอดชีวิตอย่างไร พระบิณโฑลภารทวาชะตอบพระเจ้าอุเทนเป็นสามชั้น…
บุคคล ๕ จำพวกในปัญจกนิทเทส: ให้ของแล้วดูแคลนผู้รับ อยู่ร่วมกันสองสามปีแล้วดูแคลน ได้ยินใครชมหรือติก็เชื่อทันที…
สามะเลี้ยงพ่อแม่ตาบอดในป่า ถูกพระเจ้าปิลยักษ์ยิงด้วยลูกศรอาบยาพิษขณะแบกหม้อน้ำ แต่ห่วงพ่อแม่ยิ่งกว่าบาดแผลของต…
พระฉัพพัคคีย์ทะเลาะแล้วด่าเพื่อนภิกษุด้วยกำเนิด ชื่อ ตระกูล งาน โรค รูปร่าง ไปจนถึงคำหยาบ วิภังค์ของสิกขาบทนี้…