หลักธรรม › ความอัศจรรย์ ๘ ของมหาสมุทรกับธรรมวินัย
หลักธรรมพื้นฐาน

ความอัศจรรย์ ๘ ของมหาสมุทรกับธรรมวินัย

อฏฺฐ อจฺฉริยา อพฺภุตา ธมฺมา

แปดลักษณะของมหาสมุทรที่ทรงเทียบกับธรรมวินัย — ลาดลึกลงไปทีละน้อย ไม่ล้นฝั่ง ไม่เก็บซากศพ มีรสเดียว เปิดภาพรวมของพระพุทธศาสนาทั้งระบบในอุปมาเดียว

๘ ข้อ

ในอุโปสถสูตร อุทาน และในปาติโมกขัฏฐปนขันธกะ พระวินัยปิฎก ในวันอุโบสถวันหนึ่ง พระพุทธเจ้าประทับนิ่งไม่ทรงสวดปาติโมกข์จนดึก เพราะมีภิกษุทุศีลนั่งอยู่ในที่ประชุม พระมหาโมคคัลลานะตรวจดูแล้วพาภิกษุรูปนั้นออกไป

จากนั้นทรงแสดงว่า มหาสมุทรมีความอัศจรรย์ ๘ ประการที่ทำให้พวกอสูรยินดี และธรรมวินัยนี้ก็มีความอัศจรรย์ ๘ ประการที่ทำให้ภิกษุยินดีเช่นกัน แล้วทรงเทียบทีละข้อ

  1. ๑

    ลาดลุ่มลงไปทีละน้อย — การศึกษาไปตามลำดับ อนุปุพฺพนินฺโน

    มหาสมุทรลาดลุ่มลึกลงไปตามลำดับ ไม่โกรกชันทันที ธรรมวินัยนี้ก็มีการศึกษา การทำ และการปฏิบัติไปตามลำดับ ไม่ใช่การแทงตลอดอรหัตตผลทันที

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ไม่ต้องรีบลงลึก เริ่มจากสิ่งที่ทำได้วันนี้ แล้วค่อยเพิ่มทีละขั้น อ่านคู่กับหน้าวิสุทธิ ๗

  2. ๒

    ไม่ล้นฝั่ง — สาวกไม่ล่วงสิกขาบท ฐิตธมฺโม น เวลํ อติวตฺตติ

    มหาสมุทรไม่ล้นฝั่ง สาวกทั้งหลายก็ไม่ล่วงละเมิดสิกขาบทที่ทรงบัญญัติไว้ แม้เพราะเหตุแห่งชีวิต

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ศีลคือฝั่งของชีวิต ทำให้ความอยากไม่ล้นทะลักจนทำลายสิ่งรอบตัว

  3. ๓

    ไม่เก็บซากศพ — สงฆ์ไม่อยู่ร่วมกับคนทุศีล น มเตน กุณเปน สํวสติ

    มหาสมุทรซัดซากศพขึ้นฝั่งเสมอ สงฆ์ก็ไม่อยู่ร่วมกับบุคคลทุศีล แม้จะนั่งอยู่ท่ามกลางสงฆ์ ก็ชื่อว่าห่างไกลจากสงฆ์

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ชุมชนที่ดีต้องมีวิธีจัดการกับการกระทำที่ผิด ไม่ใช่ปล่อยไว้เพราะเกรงใจ

  4. ๔

    แม่น้ำเสียชื่อเดิม — วรรณะหมดความหมายเมื่อบวช ชหนฺติ ปุริมานิ นามโคตฺตานิ

    แม่น้ำใหญ่ทั้งหลายเมื่อไหลลงสู่มหาสมุทรย่อมละชื่อเดิม เรียกว่ามหาสมุทรเหมือนกัน วรรณะทั้งสี่เมื่อออกบวชในธรรมวินัยนี้ก็ละชื่อและโคตรเดิม เรียกว่าสมณศากยบุตรเหมือนกัน

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ในทางธรรม ที่มาของใครไม่ใช่เรื่องสำคัญ อ่านคู่กับหน้าวสลสูตร

  5. ๕

    ไม่พร่องไม่เต็ม — นิพพานไม่พร่องไม่เต็ม น นิพฺพานธาตุยา อูนตฺตํ วา ปูรตฺตํ วา

    แม้แม่น้ำทุกสายไหลลงและฝนตกลงมา มหาสมุทรก็ไม่พร่องไม่เต็ม แม้ภิกษุจำนวนมากปรินิพพาน นิพพานธาตุก็ไม่พร่องไม่เต็มเพราะเหตุนั้น

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ทางนี้ไม่มีโควตา การที่คนอื่นก้าวหน้าไม่ได้ทำให้ที่ของเราน้อยลง ยินดีกับความก้าวหน้าของคนอื่นได้เต็มที่

  6. ๖

    มีรสเดียวคือรสเค็ม — ธรรมมีรสเดียวคือวิมุตติ เอกรโส วิมุตฺติรโส

    มหาสมุทรมีรสเดียวคือรสเค็ม ธรรมวินัยนี้ก็มีรสเดียวคือวิมุตติรส ความหลุดพ้น

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ใช้ตรวจคำสอนที่ได้ยินว่า มุ่งไปสู่ความหลุดพ้นจากกิเลส หรือมุ่งไปที่อย่างอื่น เช่น โชคลาภหรือชื่อเสียง

  7. ๗

    มีรัตนะมาก — มีโพธิปักขิยธรรม ๓๗ พหุรตโน อเนกรตโน

    มหาสมุทรมีรัตนะมาก เช่น มุกดา มณี ไพฑูรย์ ธรรมวินัยนี้ก็มีรัตนะมาก คือ สติปัฏฐาน ๔ สัมมัปปธาน ๔ อิทธิบาท ๔ อินทรีย์ ๕ พละ ๕ โพชฌงค์ ๗ และอริยมรรคมีองค์ ๘

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ถ้าไม่รู้จะเริ่มศึกษาอะไร ใช้หน้าโพธิปักขิยธรรม ๓๗ เป็นแผนที่

  8. ๘

    เป็นที่อยู่ของสัตว์ใหญ่ — เป็นที่อยู่ของอริยบุคคล มหตํ ภูตานํ อาวาโส

    มหาสมุทรเป็นที่อยู่ของสัตว์ใหญ่ ธรรมวินัยนี้ก็เป็นที่อยู่ของพระอริยบุคคลตั้งแต่พระโสดาบันจนถึงพระอรหันต์

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ทางนี้พาคนธรรมดาไปถึงความพ้นทุกข์มาแล้วจำนวนมาก อ่านเพิ่มที่หน้าอริยบุคคล ๔ ระดับ

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

อุปมานี้ให้ภาพรวมที่เข้าใจง่ายสำหรับคนที่เพิ่งเริ่มสนใจพระพุทธศาสนา — ทางนี้ค่อย ๆ ลึกลงไป ไม่ต้องกระโดดทีเดียว มีขอบเขตที่ชัดเจน เปิดรับทุกคนโดยไม่ดูชาติกำเนิด และทุกคำสอนมุ่งไปที่รสเดียวคือความหลุดพ้น

ข้อที่ใช้ได้ทันทีคือข้อแรก ถ้ารู้สึกว่าธรรมะยากเกินไป ให้เริ่มจากตื้นก่อน ศีล ๕ ทาน และการฝึกใจเล็ก ๆ ทุกวัน แล้วความลึกจะค่อย ๆ มาเอง

เข้าสู่ระบบเพื่อบันทึกการอ่าน

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

มหาโกฏฐิตเถราปทาน: อธิบายให้ตรงความหมาย

มหาโกฏฺฐิกตฺเถรสฺส อปทานํ

พราหมณ์ผู้ได้ยินพระพุทธเจ้าตั้งสาวกผู้แตกฉานในอรรถ ธรรม นิรุตติ และปฏิภาณ ไว้ในเอตทัคคะ แล้วปรารถนาตำแหน่งนั้น…

ธัมมสังคณี: เฝ้าประตูอายตนะ และรู้ประมาณในการกิน

อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารตา จ โภชเน มตฺตญฺญุตา จ

ธัมมสังคณีนิยามความไม่สำรวมอินทรีย์ว่าเป็นการเห็น ได้ยิน หรือรู้สึกแล้วยึดนิมิตและรายละเอียด และนิยามการรู้ประ…