ราสิยสูตร: ผู้บริโภคกาม ๑๐ จำพวก
ใช้ในชีวิตประจำวัน

ราสิยสูตร: ผู้บริโภคกาม ๑๐ จำพวก

ราสิยสุตฺตํ

นายบ้านราสิยะถามว่าพระพุทธเจ้าติเตียนตบะทุกชนิดจริงหรือไม่ พระองค์ทรงแสดงทางสายกลาง แล้วจำแนกคนที่ใช้ชีวิตแบบฆราวาส ๑๐ จำพวก ตามวิธีหาทรัพย์ การใช้ทรัพย์ และความไม่ติดในทรัพย์

๘ ข้อ

ในราสิยสูตร คามณิสังยุต สังยุตตนิกาย นายบ้านชื่อราสิยะทูลถามว่า ได้ยินว่าพระสมณโคดมติเตียนตบะทั้งปวง ตำหนิผู้บำเพ็ญตบะที่เป็นอยู่อย่างเศร้าหมองทุกคน คำนี้ถูกต้องหรือไม่ พระพุทธเจ้าตรัสว่าผู้ที่พูดอย่างนั้นไม่ได้พูดตามที่พระองค์ตรัส และกล่าวตู่พระองค์ด้วยคำไม่จริง

จากนั้นทรงแสดงส่วนสุด ๒ อย่างที่บรรพชิตไม่ควรเสพ และทางสายกลางคืออริยมรรคมีองค์ ๘ แล้วทรงจำแนกผู้บริโภคกาม ๑๐ จำพวก ซึ่งฉบับแปลไทยจัดเป็นสามกลุ่มตามวิธีหาทรัพย์ พร้อมบอกว่าแต่ละจำพวกควรถูกติเตียนและควรสรรเสริญในสถานใดบ้าง

ทรงจำแนกผู้บำเพ็ญตบะ ๓ จำพวกด้วยหลักเดียวกัน และจบด้วยธรรม ๓ อย่างที่เห็นได้ด้วยตนเอง คือเมื่อละราคะ โทสะ โมหะ ได้ ก็ไม่คิดเบียดเบียนตนและผู้อื่น ราสิยะเลื่อมใสและประกาศตนเป็นอุบาสก

  1. ๑

    ไม่ได้ติเตียนตบะทั้งปวง อภูเตน อพฺภาจิกฺขนฺติ

    ราสิยะได้ยินมาว่าพระพุทธเจ้าติเตียนตบะทุกชนิดและผู้บำเพ็ญตบะทุกคน พระองค์ตรัสว่าคนที่พูดอย่างนั้นไม่ได้พูดตามที่พระองค์ตรัส และกล่าวตู่ด้วยคำไม่จริง จากนั้นจึงทรงอธิบายอย่างแยกแยะ

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อได้ยินว่า "คนนั้นต่อต้านเรื่องนี้ทั้งหมด" ลองไปฟังจากต้นทางก่อน ความเห็นที่มีเงื่อนไขมักถูกเล่าต่อจนกลายเป็นคำเหมารวม

  2. ๒

    ส่วนสุด ๒ และทางสายกลาง เทฺวเม คามณิ อนฺตา

    บรรพชิตไม่ควรเสพการพัวพันในกามสุข ซึ่งเป็นของต่ำ ของชาวบ้าน ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ และการทำตนให้ลำบากเปล่า ซึ่งเป็นทุกข์ ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ ทางสายกลางที่ตถาคตตรัสรู้คืออริยมรรคมีองค์ ๘ เป็นไปเพื่อความสงบ ความรู้ยิ่ง และนิพพาน

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อเลือกวิธีดูแลตัวเอง เช่น การกิน การออกกำลัง หรือการทำงาน ถามว่าวิธีนี้พาไปสู่ความสงบและความเข้าใจ หรือแค่ตามใจหรือทรมานตัวเอง

  3. ๓

    เกณฑ์สี่ด้านในการมองการใช้ชีวิต ธมฺเมน อสาหเสน

    ผู้บริโภคกามทั้ง ๑๐ จำพวกถูกแยกด้วยคำถามต่อเนื่องกัน คือหาทรัพย์โดยชอบธรรมและไม่ใช้ความรุนแรงบีบบังคับหรือไม่ (ฉบับแปลไทยใช้คำว่าไม่ผลุนผลัน) หาได้แล้วเลี้ยงตนให้เป็นสุขหรือไม่ แบ่งปันและทำบุญหรือไม่ และสำหรับกลุ่มสุดท้าย ใช้ทรัพย์โดยไม่ละโมบ ไม่หมกมุ่น เห็นโทษ และมีปัญญาเครื่องสลัดออกหรือไม่

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ใช้คำถามสี่ข้อนี้ทบทวนการเงินของตัวเองปีละครั้ง จะเห็นว่าจุดที่ควรแก้อาจไม่ใช่รายได้ แต่เป็นการใช้หรือความยึดติด

  4. ๔

    กลุ่มที่หาทรัพย์โดยไม่ชอบธรรม อธมฺเมน สาหเสน

    มีสามจำพวก คนที่หาโดยไม่ชอบธรรม ไม่เลี้ยงตน ไม่แบ่งปัน ถูกติสามสถาน คนที่หาโดยไม่ชอบธรรมแต่เลี้ยงตนให้เป็นสุข ถูกติสองสถาน ควรชมหนึ่งสถาน คนที่หาโดยไม่ชอบธรรมแต่เลี้ยงตนและแบ่งปันทำบุญ ถูกติหนึ่งสถาน ควรชมสองสถาน การทำบุญไม่ได้ลบข้อติเรื่องวิธีหาทรัพย์

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ถ้ารายได้ส่วนไหนมาจากการเอาเปรียบหรือโกง การนำไปบริจาคไม่ได้ทำให้ส่วนนั้นสะอาดขึ้น สิ่งที่ต้องแก้ก่อนคือวิธีหา

  5. ๕

    กลุ่มที่หาทั้งชอบและไม่ชอบธรรม ธมฺมาธมฺเมน

    มีสามจำพวกเช่นกัน ทุกจำพวกควรชมในส่วนที่หาโดยชอบธรรม และถูกติในส่วนที่หาโดยไม่ชอบธรรม แล้วจึงชมหรือติเพิ่มตามที่เลี้ยงตนหรือไม่ และแบ่งปันทำบุญหรือไม่

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ชีวิตจริงของหลายคนอยู่ในกลุ่มนี้ ลองแยกรายได้ที่ภูมิใจได้เต็มที่ออกจากส่วนที่ยังคลุมเครือ แล้วค่อย ๆ ลดส่วนหลังลง

  6. ๖

    กลุ่มที่หาทรัพย์โดยชอบธรรม อาทีนวทสฺสาวี นิสฺสรณปญฺโญ

    มีสี่จำพวก คนที่หาโดยชอบธรรมแต่ไม่เลี้ยงตนและไม่แบ่งปัน ชมหนึ่ง ติสอง คนที่เลี้ยงตนแต่ไม่แบ่งปัน ชมสอง ติหนึ่ง คนที่เลี้ยงตนและแบ่งปัน แต่ยังละโมบ หมกมุ่น ไม่เห็นโทษ ชมสาม ติหนึ่ง ส่วนคนที่ทำครบและใช้ทรัพย์โดยไม่ละโมบ ไม่หมกมุ่น เห็นโทษ มีปัญญาเครื่องสลัดออก ควรชมทั้งสี่สถาน

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ถ้าหาเงินสุจริตอยู่แล้ว ขั้นต่อไปคือใช้ดูแลตัวเองและครอบครัวอย่างพอดี แบ่งปัน และฝึกให้ใจไม่ผูกกับตัวเลขในบัญชี

  7. ๗

    ผู้บำเพ็ญตบะ ๓ จำพวก ตโยเม คามณิ ตปสฺสี ลูขชีวิโน

    ผู้ออกบวชด้วยศรัทธาแล้วทำตัวให้เดือดร้อน บางคนไม่บรรลุกุศลธรรมและไม่ได้คุณวิเศษ ถูกติสามสถาน บางคนบรรลุกุศลธรรมแต่ไม่ได้คุณวิเศษ ติสองชมหนึ่ง บางคนบรรลุทั้งสองอย่าง ก็ยังถูกติหนึ่งสถานว่าทำตัวให้เดือดร้อน

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    แม้เป้าหมายจะสำเร็จ วิธีที่ทำร้ายตัวเองก็ยังไม่ควรชม ถ้างานหรือการฝึกใดทำให้สุขภาพพัง ควรปรับวิธี ไม่ใช่ภูมิใจกับความทรมาน

  8. ๘

    ธรรมที่เห็นได้ด้วยตนเอง ๓ อย่าง ติสฺโส สนฺทิฏฺฐิกา นิชฺชรา

    คนที่ถูกราคะ โทสะ หรือโมหะครอบงำ ย่อมคิดเบียดเบียนตนเอง ผู้อื่น หรือทั้งสองฝ่าย เมื่อละได้แล้วก็ไม่คิดเบียดเบียนอย่างนั้น ข้อนี้เห็นได้เอง ไม่ขึ้นกับกาล ควรเรียกให้มาดู และวิญญูชนรู้ได้เฉพาะตน

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ครั้งหน้าที่ความโกรธหรือความอยากลดลง สังเกตว่าความคิดจะทำร้ายตัวเองหรือคนอื่นลดลงไปด้วย นี่คือผลที่พิสูจน์ได้ทันทีโดยไม่ต้องรอชาติหน้า

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

สิ่งที่น่าสนใจในพระสูตรนี้คือพระพุทธเจ้าไม่ได้แบ่งคนเป็นคนดีกับคนเลวแบบขาวดำ แต่ประเมินทีละด้าน คนหนึ่งอาจน่าชมในด้านหนึ่งและน่าติในอีกด้านได้พร้อมกัน วิธีมองแบบนี้ใช้ประเมินตัวเองได้ละเอียดและยุติธรรมกว่าการตัดสินรวบยอด

เกณฑ์ทั้งสี่ด้านยังทันสมัย คือได้เงินมาสุจริตไหม ไม่เบียดเบียนใครไหม ใช้เงินให้ตัวเองและครอบครัวอยู่ดีไหม แบ่งปันและทำประโยชน์ไหม และใช้เงินโดยไม่ตกเป็นทาสของมันไหม คนที่หาเงินสุจริตแต่ไม่ยอมใช้ดูแลตัวเองเลยก็ยังถูกติในข้อนั้น

เรื่องตบะ พระสูตรไม่ได้สนับสนุนการทรมานตัวเอง การทำตัวให้เดือดร้อนเป็นข้อที่ถูกติเสมอแม้ในผู้ที่บรรลุธรรมแล้ว ความเพียรที่ดีจึงไม่จำเป็นต้องทำร้ายร่างกายหรือสุขภาพใจ

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

ภิกขุนีวิภังค์: ความริษยาที่ทำให้แกล้งคนเก่งกว่า

ภิกฺขุนิยา สญฺจิจฺจ อผาสุํ กเรยฺย

ภิกษุณีถุลลนันทาริษยาพระภัททากาปิลานีที่คนนิยมมากกว่า จึงแกล้งส่งเสียงรบกวนต่อหน้า ให้ห้องพักแล้วโกรธจนฉุดออก …

วินีตวัตถุเรื่องลักทรัพย์: ทรงถามว่าคิดอย่างไร ก่อนตัดสิน

กึจิตฺโต ตฺวํ

เรื่องตัดสินจริงในสิกขาบทห้ามลักทรัพย์ พระพุทธเจ้าทรงถามภิกษุแต่ละรูปว่ามีจิตอย่างไร การเก็บของไว้คืนเจ้าของ ก…

อนุรุทธสูตร: ประทีปที่น้ำมันและไส้บริสุทธิ์

เตลปฺปทีปสฺส ฌายโต

ช่างไม้ผู้งานยุ่งถามพระอนุรุทธว่า ใจที่หาประมาณมิได้กับใจที่เป็นมหัคคตะต่างกันหรือไม่ — คำตอบนำไปสู่อุปมาประที…

เข้าสู่ระบบเพื่อรับ ๔๐ แต้มบุญจากการอ่านหน้านี้