บทสวดประจำวัน

คำถวายภัตตาหารอุทิศผู้ล่วงลับ (มตกภัต)

มตกภตฺตทาน

คำกล่าวถวายอาหารแก่หมู่สงฆ์ในงานบุญอุทิศให้พ่อแม่และญาติที่จากไปแล้ว

โอกาสที่ใช้สวด

ใช้ในงานทำบุญอุทิศ เช่น ทำบุญเจ็ดวัน ห้าสิบวัน ร้อยวัน ครบรอบปี และวันสารทที่คนไทยทำบุญให้บรรพบุรุษ ตั้งอาหารไว้ข้างหน้า ประนมมือ แล้วกล่าวพร้อมกัน

ถ้าต้องการออกชื่อผู้ที่อุทิศให้ ธรรมเนียมจะกล่าวชื่อเป็นภาษาไทยก่อนหรือหลังคำบาลีก็ได้ ไม่ต้องแปลงเป็นบาลี

กล่าวจบแล้วประเคนอาหาร พระให้พร แล้วจึงกรวดน้ำอุทิศส่วนบุญตามลำดับ

ความเป็นมา

มตกภัต แปลว่าอาหารเพื่อผู้ที่ตายแล้ว คำถวายมีรูปเดียวกับคำถวายสังฆทานทั่วไป ต่างกันที่เปลี่ยน ภตฺตานิ เป็น มตกภตฺตานิ และเติมท้ายว่าขอให้เป็นประโยชน์แก่ญาติมีบิดามารดาเป็นต้นที่ล่วงลับไปแล้ว

ฐานของธรรมเนียมนี้อยู่ในติโรกุฑฑกัณฑ์ พระไตรปิฎกเล่ม ๒๕ ซึ่งกล่าวว่าการร้องไห้และเศร้าโศกไม่ได้ช่วยผู้ที่จากไป แต่การถวายทานแก่สงฆ์แล้วอุทิศให้นั้นเป็นสิ่งที่ทำได้จริง และในทักขิณาวิภังคสูตร เล่ม ๑๔ พระพุทธเจ้าทรงแสดงว่าทานที่ถวายแก่สงฆ์ส่วนรวมมีผลกว้างกว่าทานที่เจาะจงบุคคล

สิ่งที่งานแบบนี้ให้แก่คนที่ยังอยู่คือ การได้ทำอะไรสักอย่างด้วยมือตัวเองในวันที่ทำอะไรไม่ได้เลย และได้อยู่ร่วมกับคนอื่นที่คิดถึงคนคนเดียวกัน ซึ่งช่วยได้มากกว่าการอยู่กับความเงียบตามลำพัง

คำบาลี

อิมานิ มยํ ภนฺเต มตกภตฺตานิ สปริวารานิ อิมานิ มะยัง ภันเต มะตะกะภัตตานิ สะปะริวารานิ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าทั้งหลายขอน้อมถวายมตกภัตพร้อมของบริวารเหล่านี้
ภิกฺขุสงฺฆสฺส โอโณชยาม ภิกขุสังฆัสสะ โอโณชะยามะ แด่หมู่ภิกษุสงฆ์
สาธุ โน ภนฺเต ภิกฺขุสงฺโฆ สาธุ โน ภันเต ภิกขุสังโฆ ขอความดีจงมี ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอหมู่ภิกษุสงฆ์
อิมานิ มตกภตฺตานิ สปริวารานิ ปฏิคฺคณฺหาตุ อิมานิ มะตะกะภัตตานิ สะปะริวารานิ ปะฏิคคัณหาตุ จงรับมตกภัตพร้อมของบริวารเหล่านี้
อมฺหากญฺเจว มาตาปิตุอาทีนญฺจ ญาตกานํ อัมหากัญเจวะ มาตาปิตุอาทีนัญจะ ญาตะกานัง เพื่อประโยชน์และความสุขแก่ข้าพเจ้าทั้งหลายด้วย และแก่ญาติทั้งหลายมีบิดามารดาเป็นต้น
กาลกตานํ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขาย ฯ กาละกะตานัง ทีฆะรัตตัง หิตายะ สุขายะ ผู้ล่วงลับไปแล้วด้วย ตลอดกาลนาน