พละ ๕
การฝึกจิต

พละ ๕

ปญฺจ พลานิ

กำลังใจ ๕ อย่างของผู้ปฏิบัติ — ศรัทธา วิริยะ สติ สมาธิ ปัญญา ที่ต้องปรับให้สมดุลกัน ไม่ใช่เร่งข้อเดียว

๕ ข้อ

พละ ๕ คือกำลังที่ทำให้การปฏิบัติเดินหน้าได้และไม่ถูกสิ่งตรงข้ามครอบงำ ได้แก่ ศรัทธา วิริยะ สติ สมาธิ และปัญญา ธรรมชุดเดียวกันนี้เมื่อมองในแง่ความเป็นใหญ่ในหน้าที่ของตนเรียกว่าอินทรีย์ ๕

สิ่งที่ครูบาอาจารย์เน้นมากคือความสมดุล ศรัทธาต้องคู่กับปัญญา ไม่งั้นกลายเป็นงมงายหรือคิดมากจนไม่ลงมือ ความเพียรต้องคู่กับสมาธิ ไม่งั้นกลายเป็นฟุ้งหรือเฉื่อย ส่วนสติเป็นตัวคุมทั้งหมดและมีมากเท่าไรก็ไม่เสียหาย

  1. ๑

    สัทธาพละ — กำลังแห่งความเชื่อมั่น สทฺธาพลํ

    ความเชื่อมั่นที่มีเหตุผลรองรับ โดยเฉพาะความมั่นใจว่าการกระทำให้ผลจริงและทางนี้เดินได้จริง เป็นกำลังที่ทำให้เริ่มต้นและไม่ทิ้งกลางคัน

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เติมศรัทธาด้วยผลที่เห็นเอง จดไว้ว่าตั้งแต่เริ่มปฏิบัติมา อะไรในชีวิตเปลี่ยนไปบ้าง หลักฐานของตัวเองมีน้ำหนักกว่าคำชวนเชื่อของใคร

  2. ๒

    วิริยพละ — กำลังแห่งความเพียร วิริยพลํ

    ความเพียรที่ทำให้ลงมือจริงและทำต่อเนื่อง เป็นกำลังที่ต้านความเกียจคร้านและความท้อ

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ตั้งขนาดของความเพียรให้เล็กพอที่จะทำได้ทุกวันแม้ในวันที่แย่ที่สุด แล้วค่อยเพิ่มเมื่อมันกลายเป็นนิสัยแล้ว

  3. ๓

    สติพละ — กำลังแห่งความระลึกได้ สติพลํ

    ความรู้ตัวทันในสิ่งที่กำลังเกิด เป็นกำลังที่คุมอีกสี่ข้อให้ไม่ล้นไม่ขาด และเป็นข้อเดียวที่มีมากเท่าไรก็ไม่เป็นโทษ

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ผูกสติไว้กับจุดนัดพบในแต่ละวัน เช่น ทุกครั้งที่หยิบมือถือให้รู้ลมหายใจหนึ่งครั้งก่อน เท่านี้ก็ได้ฝึกวันละหลายสิบครั้ง

  4. ๔

    สมาธิพละ — กำลังแห่งใจที่ตั้งมั่น สมาธิพลํ

    ความตั้งมั่นของใจที่อยู่กับสิ่งเดียวได้นาน เป็นกำลังที่ต้านความฟุ้งซ่านและทำให้เห็นสิ่งต่าง ๆ ได้ชัด

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ฝึกจากการทำงานทีละอย่างจนจบเป็นช่วง ๆ สมาธิในการทำงานกับในการภาวนาเป็นกล้ามเนื้อมัดเดียวกัน

  5. ๕

    ปัญญาพละ — กำลังแห่งความรู้ตามจริง ปญฺญาพลํ

    ความเข้าใจตามความเป็นจริง เป็นกำลังที่ต้านความหลงและทำให้ศรัทธาไม่กลายเป็นความงมงาย

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ตั้งคำถามกับสิ่งที่เชื่ออยู่เป็นระยะ และตรวจสอบด้วยการลงมือทำจริง ปัญญาที่ผ่านการทดลองแล้วจึงจะเป็นกำลังได้จริง

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

เวลาปฏิบัติแล้วรู้สึกไม่ลงตัว ลองวัดดูว่าข้อไหนล้นและข้อไหนขาด เช่น ขยันมากแต่ใจไม่นิ่งเลย แปลว่าวิริยะล้นกว่าสมาธิ ให้ผ่อนความเร่งลงแล้วเพิ่มความต่อเนื่องแทน

กลับกัน ถ้านิ่งแต่ซึม แปลว่าสมาธิล้นกว่าวิริยะ ให้เปลี่ยนอิริยาบถ เดินจงกรม หรือหาเรื่องธรรมที่กระตุ้นใจมาพิจารณา

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

สัตตสุริยสูตร: แม้ขุนเขาและมหาสมุทรก็ไม่เที่ยง

สตฺตสุริยสุตฺตํ

สังขารทั้งหลายไม่เที่ยง ไม่ยั่งยืน ไม่น่าวางใจ แม้สิ่งที่ดูมั่นคงที่สุดอย่างมหาสมุทร แผ่นดิน และขุนเขาสิเนรุ ก…

EN TH
เข้าสู่ระบบเพื่อรับ ๔๐ แต้มบุญจากการอ่านหน้านี้