หลักธรรม › ภารสูตร: ขันธ์ ๕ เป็นภาระ
หลักธรรมพื้นฐาน

ภารสูตร: ขันธ์ ๕ เป็นภาระ

ภารสุตฺตํ

ภาระ ผู้แบก การแบก และการวาง — พระสูตรสั้นที่อธิบายทุกข์ทั้งหมดด้วยภาพคนแบกของหนัก และบอกว่าการวางลงคือความสุข

๔ ข้อ

ในภารวรรค ขันธสังยุต ทรงแสดงว่า ภาระคืออุปาทานขันธ์ ๕ ผู้แบกภาระคือบุคคลที่มีชื่ออย่างนั้น มีโคตรอย่างนั้น การแบกภาระคือตัณหาที่ทำให้เกิดภพใหม่ และการวางภาระคือความดับตัณหาโดยไม่เหลือ

พระสูตรจบด้วยคาถาว่า "ขันธ์ ๕ เป็นภาระหนักหนอ บุคคลเป็นผู้แบกภาระ การแบกภาระเป็นทุกข์ในโลก การวางภาระเสียได้เป็นสุข" ซึ่งเป็นบทสวดที่คนไทยคุ้นเคยในชื่อ "ภารา หะเว ปัญจักขันธา"

สิ่งที่น่าสังเกตคือ ภาระไม่ใช่ขันธ์ ๕ เฉย ๆ แต่เป็นอุปาทานขันธ์ ๕ คือขันธ์ที่ถูกยึด ส่วนสิ่งที่ทำให้ต้องแบกคือตัณหา

  1. ๑

    ภาระ — อุปาทานขันธ์ ๕ ภาโร — ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา

    รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ที่ถูกยึดถือว่าเป็นเรา เป็นของเรา คือของหนักที่ต้องแบก

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    สังเกตคำว่า "ของฉัน" ที่พูดในแต่ละวัน ทุกคำคือของชิ้นหนึ่งที่เรากำลังแบกไว้

  2. ๒

    ผู้แบกภาระ — บุคคล ภารหาโร — ปุคฺคโล

    ผู้แบกภาระคือบุคคลที่มีชื่ออย่างนั้น มีโคตรอย่างนั้น คือสิ่งที่สมมติเรียกว่าคนคนหนึ่ง

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ชื่อ ตำแหน่ง และบทบาทต่าง ๆ ของเราล้วนเป็นป้ายบอกว่าใครกำลังแบก ไม่ใช่ตัวภาระเอง

  3. ๓

    การแบกภาระ — ตัณหา ภาราทานํ — ตณฺหา

    ตัณหาที่ทำให้เกิดภพใหม่ ประกอบด้วยความกำหนัดด้วยอำนาจความเพลิน เพลิดเพลินในอารมณ์นั้น ๆ ได้แก่ กามตัณหา ภวตัณหา วิภวตัณหา

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ของหนักจะไม่หนักถ้าไม่ได้ยกขึ้นมา สิ่งที่ยกคือความอยากให้เป็นหรือไม่ให้เป็น ลองสังเกตความอยากนั้นแทนที่จะสู้กับเรื่องที่เกิด

  4. ๔

    การวางภาระ — ความดับตัณหา ภารนิกฺเขปนํ — ตณฺหานิโรโธ

    ความดับตัณหาโดยสำรอกไม่เหลือ ความสละ ความสลัดคืน ความหลุดพ้น ความไม่อาลัย ซึ่งทรงตรัสว่าเป็นสุข

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    การวางลงทีละเรื่องเล็ก ๆ ก็ให้ความเบาได้จริง เช่น วางความต้องการให้คนอื่นเข้าใจเราในเรื่องที่ไม่สำคัญ

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

ภาพนี้ใช้ได้ทุกวัน — ความเหนื่อยใจส่วนใหญ่ไม่ได้มาจากสิ่งที่เกิดขึ้น แต่มาจากการยึดว่าร่างกายนี้ต้องเป็นอย่างที่อยาก ความรู้สึกนี้ต้องไม่เกิด ความคิดนี้ต้องถูก

ลองสังเกตช่วงเวลาที่รู้สึก "หนัก" ในแต่ละวัน แล้วถามว่ากำลังแบกขันธ์ไหนอยู่ เช่น ห่วงรูปร่าง (รูป) ไม่อยากรู้สึกแย่ (เวทนา) ยึดภาพจำของคนอื่น (สัญญา) ยึดความคิดของตัวเอง (สังขาร) แค่เห็นว่ากำลังแบกก็เริ่มวางได้บ้างแล้ว

เข้าสู่ระบบเพื่อบันทึกการอ่าน

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

ปาฏิเทสนียะ ๔: รับของเมื่อผู้ให้กำลังลำบาก

จตฺตาโร ปาฏิเทสนียา ธมฺมา

ภิกษุณีรูปหนึ่งถวายอาหารที่ได้มาจนตนเองอดสามวันแล้วล้มกลางถนน ตระกูลที่มีศรัทธาแต่ยากจนถวายจนบางคราวไม่ได้กินเ…

มหากัจจายนเถราปทาน: ขยายคำย่อให้คนเข้าใจ

มหากจฺจายนตฺเถราปทานํ

อดีตชาติของพระมหากัจจายนะตามคัมภีร์อปทานสองแห่ง ดาบสผู้ได้ยินพระพุทธเจ้าทรงชมสาวกที่ขยายความคำสอนย่อได้พิสดาร …