มณิสูกรชาดก: หมูที่พยายามถูแก้วมณีให้หมอง
ใช้ในชีวิตประจำวัน

มณิสูกรชาดก: หมูที่พยายามถูแก้วมณีให้หมอง

มณิสูกรชาตกํ

หมูฝูงหนึ่งกลัวเงาราชสีห์ที่ปรากฏในแก้วมณีหน้าถ้ำ จึงช่วยกันถูแก้วให้หมอง ถูอยู่เจ็ดปีแก้วกลับใสขึ้น ดาบสบอกว่าไม่มีใครทำให้แก้วนี้หมองได้ ถ้าอยู่ไม่ไหวก็ย้ายไปอยู่ที่อื่นเถิด

๖ ข้อ

ในมณิสูกรชาดก อัพภันตรวรรค ติกนิบาต ชาดก ขุททกนิกาย มีคาถาสามบท สองบทแรกเป็นคำของหมูว่า พวกข้าพเจ้าประมาณสามสิบตัวอาศัยอยู่ในถ้ำแก้วมณีเจ็ดปี ได้ปรึกษากันว่าจะช่วยกันกำจัดแสงแก้วมณีให้เศร้าหมอง แต่ยิ่งถูแก้วมณีก็ยิ่งใสขึ้นกว่าเก่า จึงขอถามว่าควรทำอย่างไร บทที่สามเป็นคำตอบของพระโพธิสัตว์ว่า แก้วไพฑูรย์นี้เป็นของบริสุทธิ์งามผ่องใส ใคร ๆ ไม่อาจกำจัดแสงของมันให้เศร้าหมองได้ ท่านทั้งหลายจงหลีกไปอยู่ที่อื่นเถิด

อรรถกถาเล่าว่า พระศาสดาตรัสชาดกนี้เมื่อครั้งมีผู้วางแผนใส่ร้ายพระองค์เพื่อทำลายลาภสักการะ เรื่องนั้นมีความรุนแรงอยู่ด้วยจึงจะไม่เล่ารายละเอียดในที่นี้ ใจความคือเมื่อความจริงถูกสอบสวนจนปรากฏ ผู้ที่วางแผนกลับเป็นฝ่ายเสียเอง อรรถกถาบันทึกคำของพระศาสดาไว้ว่า ใคร ๆ ไม่อาจทำความมัวหมองให้เกิดขึ้นแก่พระพุทธเจ้าได้ เหมือนทำความเศร้าหมองแก่แก้วมณีโดยกำเนิด

อรรถกถาเล่าเรื่องในอดีตว่า พระโพธิสัตว์เป็นดาบสอยู่ในบรรณศาลาใกล้ถ้ำแก้วมณี หมูสามสิบตัวอาศัยอยู่ในถ้ำนั้น มีราชสีห์เที่ยวอยู่ไม่ไกล เงาของราชสีห์ปรากฏที่แก้วมณี หมูเห็นเงาแล้วตกใจกลัวจนเนื้อและเลือดน้อยลง จึงคิดว่าเพราะแก้วนี้ใสเงาจึงปรากฏ แล้วพากันไปเกลือกโคลนมาถูแก้วมณี แต่แก้วกลับใสแจ๋วยิ่งขึ้น

  1. ๑

    สิ่งที่ทำให้กลัว กับสิ่งที่ลงมือทำ อาจคนละอย่าง มณิสูกรชาตกํ

    อรรถกถาเล่าว่า ราชสีห์เที่ยวอยู่ไม่ไกลถ้ำ เงาของมันจึงปรากฏที่แก้วมณี หมูทั้งหลายเห็นเงาแล้วตกใจกลัวสะดุ้งจนมีเนื้อและเลือดน้อย แต่สิ่งที่พวกมันตัดสินใจจัดการคือแก้วมณี ไม่ใช่ราชสีห์

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เวลาหงุดหงิดกับอะไรสักอย่าง ให้หยุดถามว่าสิ่งนี้คือต้นเหตุจริงหรือเป็นแค่สิ่งที่อยู่ใกล้มือที่สุด คำตอบที่ซื่อสัตย์มักเปลี่ยนสิ่งที่เราควรทำต่อไปทั้งหมด

  2. ๒

    ทำสิ่งเดิมมาเจ็ดปีโดยไม่ทบทวน ทริยา สตฺต วสฺสานิ

    คาถากล่าวว่า พวกข้าพเจ้าประมาณสามสิบตัวอยู่ในถ้ำแก้วมณีเจ็ดปี และได้ปรึกษากันว่าจะกำจัดแสงแก้วมณีให้เศร้าหมอง เป็นความพยายามที่ทำกันเป็นหมู่และทำอยู่นาน แต่ไม่เคยได้ผลเลยสักครั้ง

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ถ้าวิธีไหนทำมาหลายปีแล้วผลยังเหมือนเดิม ให้ถือว่านั่นคือข้อมูล ไม่ใช่เหตุผลให้ทำหนักขึ้น ลองตั้งเวลาทบทวนวิธีทำงานหรือวิธีแก้ปัญหาซ้ำ ๆ ปีละครั้ง

  3. ๓

    ยิ่งถู ยิ่งใส ภิยฺโย โวทายเต มณิ

    คาถากล่าวว่า ยิ่งถูแก้วมณี แก้วมณีก็ยิ่งใสขึ้น อรรถกถาเล่าว่าหมูไปเกลือกโคลนแล้วมาสีที่แก้ว แต่แก้วถูกขนหมูเสียดสีกลับใสแจ๋วยิ่งขึ้น

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    การโจมตีคนที่ทำงานตรงไปตรงมา มักทำให้คนอื่นหันมามองแล้วเห็นเนื้องานของเขาชัดขึ้น ถ้าเราเป็นฝ่ายถูกโจมตี ให้ทุ่มเวลาไปที่คุณภาพของงานมากกว่าการไล่ตอบทุกคำ

  4. ๔

    ของแท้ ใครทำให้หมองไม่ได้ อกาโจ วิมโล สุโภ

    คาถากล่าวว่า แก้วไพฑูรย์นี้เป็นของบริสุทธิ์ งามผ่องใส ไม่มีใครสามารถกำจัดแสงของมันให้เศร้าหมองได้ อรรถกถาใช้คำว่าแก้วมณีโดยกำเนิด คือใสด้วยเนื้อของมันเอง ไม่ใช่ใสเพราะมีใครขัดให้

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    สร้างคุณค่าที่อยู่ในเนื้องานจริง เช่น ฝีมือ ความตรงต่อเวลา และความซื่อสัตย์ สิ่งเหล่านี้ไม่ได้ขึ้นกับว่าใครพูดถึงเราอย่างไรในสัปดาห์นี้

  5. ๕

    ถามคนนอกเมื่อทำเองไม่สำเร็จ กึ กิจฺจํ อิธ มญฺญสิ

    คาถากล่าวว่า บัดนี้พวกข้าพเจ้าขอถามท่านถึงเหตุนั้น ท่านสำคัญกิจในเรื่องนี้อย่างไร อรรถกถาเล่าว่าหมูทั้งหลายมองไม่เห็นอุบาย จึงตกลงกันว่าจะไปถามพระดาบส แล้วเข้าไปไหว้และยืนอยู่ ณ ส่วนข้างหนึ่ง

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อติดอยู่กับปัญหาเดิมนาน ๆ ให้เล่าให้คนนอกวงฟังสักคน คนที่ไม่ได้อยู่ในถ้ำเดียวกับเรามักเห็นสิ่งที่เรามองข้ามภายในไม่กี่นาที

  6. ๖

    ย้ายไปอยู่ที่อื่น ก็เป็นคำตอบ อปกฺกมถ สูกรา

    คาถาลงท้ายว่า ท่านทั้งหลายจงพากันหลีกไปอยู่ที่อื่นเสียเถิด อรรถกถาเล่าว่าหมูเหล่านั้นฟังคำของพระโพธิสัตว์แล้วได้ทำอย่างนั้น คือย้ายออกจากถ้ำนั้นไป ไม่ต้องเอาชนะแก้วมณีและไม่ต้องสู้กับราชสีห์

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ถ้าที่ทำงานหรือสภาพแวดล้อมหนึ่งทำให้เราหวาดระแวงตลอดเวลาและแก้ที่ต้นเหตุไม่ได้จริง ๆ การย้ายออกไม่ใช่การยอมแพ้ แต่เป็นการเลือกที่อยู่ให้ตรงกับกำลังของเรา

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

เรื่องนี้ตลกในทีแรกแต่ตรงกับพฤติกรรมของคนมาก หมูไม่ได้กลัวแก้ว มันกลัวราชสีห์ แต่สิ่งที่มันลงมือทำคือถูแก้ว เพราะแก้วอยู่ใกล้และทำอะไรกับมันได้ ส่วนราชสีห์อยู่ไกลและจัดการไม่ได้ เราทำแบบนี้บ่อย เช่น เครียดเรื่องงานแล้วไปลงกับคนในบ้าน หรือกังวลเรื่องสุขภาพแล้วไปไล่ลบความเห็นในอินเทอร์เน็ต

คาถาให้คำตอบที่ตรงและไม่ซับซ้อน ข้อแรกคือของที่ดีจริงทำให้หมองไม่ได้ ยิ่งถูยิ่งใส การพยายามทำลายชื่อเสียงหรือคุณค่าของใครมักย้อนกลับมาหาคนที่ลงมือ ข้อสองคือถ้าอยู่ตรงนี้แล้วไม่ไหว ให้ย้าย คำแนะนำว่าจงหลีกไปอยู่ที่อื่นเถิดไม่ใช่คำดูถูก แต่เป็นทางออกที่ใช้ได้จริงและไม่ทำร้ายใคร

สำหรับคนที่กำลังถูกพูดถึงในทางไม่ดี เรื่องนี้ไม่ได้แปลว่าต้องนิ่งเฉยเสมอไป ในเรื่องปัจจุบันมีการสอบสวนจนความจริงปรากฏ สิ่งที่ใช้ได้คือเก็บหลักฐาน ใช้ช่องทางที่ถูกต้อง และไม่เอาเวลาทั้งหมดไปกับการตอบโต้ทีละคำ

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

เกวัฏฏสูตร: ภิกษุถามเทวดาไปจนถึงมหาพรหม กับนกดูฝั่ง

ตีรทสฺสึ สกุณํ

ภิกษุรูปหนึ่งสงสัยว่ามหาภูตรูป ๔ ดับไม่มีเหลือที่ไหน จึงไปถามเทวดาทีละชั้นจนถึงมหาพรหม ไม่มีใครรู้ มหาพรหมอายจ…

ธัมมัฏฐิตตากถาและอนิจจตากถา: ความไม่เที่ยงเป็นสิ่งที่ตั้งอยู่ต่างหากหรือไม่

อนิจฺจตากถา

สองกถาปิดท้ายวรรคที่ ๑๑ ถามว่าความตั้งอยู่ ความไม่เที่ยง ความแก่ และความตาย เป็นภาวะที่สำเร็จแล้วต่างหากหรือ ฝ…

เข้าสู่ระบบเพื่อรับ ๔๐ แต้มบุญจากการอ่านหน้านี้