หลักธรรมพื้นฐาน

โลณกสูตร: อุปมาก้อนเกลือ

โลณกสุตฺตํ

กรรมชั่วเท่ากันให้ผลไม่เท่ากัน — เกลือก้อนเดียวในถ้วยน้ำดื่มไม่ได้ แต่ในแม่น้ำคงคาไม่มีผลอะไร ใจที่ฝึกไว้กว้างจึงรับผลของความผิดพลาดได้เบากว่า

๔ ข้อ

ในโลณกสูตร ติกนิบาต ทรงแสดงว่า ถ้าใครกล่าวว่าบุคคลทำกรรมอย่างใดย่อมเสวยผลอย่างนั้นทุกประการ การประพฤติพรหมจรรย์ก็ไม่มีประโยชน์ เพราะไม่มีโอกาสทำที่สุดทุกข์ได้ แต่ถ้ากล่าวว่าบุคคลทำกรรมที่จะพึงเสวยผลอย่างใด ย่อมเสวยผลอย่างนั้น การประพฤติพรหมจรรย์ก็มีประโยชน์

ทรงยกอุปมาว่า คนใส่ก้อนเกลือลงในขันน้ำเล็ก ๆ น้ำนั้นย่อมเค็มดื่มไม่ได้ แต่ถ้าใส่ก้อนเกลือเท่ากันลงในแม่น้ำคงคา น้ำก็ไม่เค็มและยังดื่มได้ เพราะน้ำมีมาก

เช่นเดียวกัน บาปกรรมเล็กน้อยที่คนผู้ไม่ได้อบรมกาย ศีล จิต และปัญญา มีใจคับแคบ ทำลงไป อาจนำไปสู่นรกได้ แต่บาปกรรมเล็กน้อยเท่ากันที่คนผู้อบรมกาย ศีล จิต ปัญญาแล้ว มีใจกว้างขวางไม่มีประมาณ ทำลงไป ย่อมให้ผลเพียงในปัจจุบัน และไม่ปรากฏผลแม้เล็กน้อยในภายหน้า

  1. ถ้ากรรมให้ผลตรงตามที่ทำทุกประการ พรหมจรรย์ย่อมไร้ประโยชน์ ยถา ยถายํ ปุริโส กมฺมํ กโรติ ตถา ตถา ตํ ปฏิสํเวทิยติ

    ถ้ากรรมให้ผลแบบกลไกตายตัว ไม่มีทางที่การฝึกฝนจะเปลี่ยนแปลงอะไรได้ การปฏิบัติเพื่อพ้นทุกข์ก็ไม่มีความหมาย

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ถ้ารู้สึกว่า "เคยทำผิดมาเยอะ คงแก้ไม่ได้แล้ว" ให้ระลึกว่าพระพุทธเจ้าทรงค้านความเชื่อแบบนั้นโดยตรง

  2. อุปมาก้อนเกลือในขันน้ำกับแม่น้ำคงคา โลณผลํ ปริตฺเต อุทกมลฺลเก

    เกลือก้อนเดียวในขันเล็กทำให้น้ำเค็มจนดื่มไม่ได้ แต่ในแม่น้ำคงคาไม่มีผลอะไร ความต่างอยู่ที่ปริมาณน้ำ ไม่ใช่ขนาดของเกลือ

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ใจที่คับแคบ คำพูดแรง ๆ ประโยคเดียวก็ทำให้ทุกข์ทั้งวัน ใจที่กว้าง เรื่องเดียวกันผ่านไปได้ ฝึกขยายใจด้วยเมตตาและปัญญา

  3. อุปมาคนขโมยเงินครึ่งกหาปณะ อฑฺฒกหาปเณนปิ พนฺธนํ นิคจฺฉติ

    คนจนที่ขโมยเงินเพียงครึ่งกหาปณะอาจถูกจองจำ ส่วนคนมั่งมีที่ทำผิดเท่ากันอาจไม่ถูกจองจำ เพราะมีทรัพย์พอจะชดใช้ ทรงใช้เป็นอุปมาว่าคนที่มี "ทุน" คือคุณธรรมที่อบรมไว้ ย่อมรับผลของความผิดเล็กน้อยได้เบากว่า

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    สะสมทุนความดีไว้ในวันที่ยังไม่มีเรื่อง เมื่อพลาดขึ้นมาจะมีกำลังพอจะรับและแก้ไข

  4. ผู้อบรมกาย ศีล จิต ปัญญาแล้ว ภาวิตกาโย ภาวิตสีโล ภาวิตจิตฺโต ภาวิตปญฺโญ

    ผู้ที่อบรมกาย ศีล จิต และปัญญาแล้ว มีใจกว้างขวาง อยู่ด้วยคุณธรรมไม่มีประมาณ บาปกรรมเล็กน้อยที่ทำย่อมให้ผลเพียงในปัจจุบัน ไม่ปรากฏผลในภายหน้าแม้เล็กน้อย

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    นี่คือเหตุผลว่าทำไมการฝึกทุกวันจึงสำคัญ ไม่ใช่เพื่อสะสมแต้ม แต่เพื่อขยายแม่น้ำของใจให้กว้างพอรับความผิดพลาดของชีวิต

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

หลักนี้ไม่ได้บอกว่าคนดีทำชั่วได้ แต่บอกว่าการกระทำไม่ได้ให้ผลแบบสูตรคณิตศาสตร์ ผลขึ้นอยู่กับ "ขนาดของน้ำ" คือคุณภาพของใจที่ฝึกมา

ความหมายในชีวิตคือ ความผิดพลาดในอดีตไม่ได้กำหนดชะตาตายตัว การฝึกศีล สมาธิ ปัญญาตั้งแต่วันนี้คือการเพิ่มน้ำในแม่น้ำให้กว้างขึ้น เกลือที่มีอยู่แล้วก็จะเจือจางลงเอง อ่านคู่กับหน้าสิวกสูตรและหน้าอจินไตย ๔

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

พระปิณโฑลภารทวาชะกับบาตรไม้จันทน์: ไม่แสดงความสามารถเพื่อแลกของ

น ภิกฺขเว คิหีนํ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมํ อิทฺธิปาฏิหาริยํ ทสฺเสตพฺพํ

เศรษฐีเมืองราชคฤห์แขวนบาตรไม้จันทน์ไว้บนยอดไม้ไผ่ ท้าให้พระอรหันต์ผู้มีฤทธิ์มาปลดเอาไป พระปิณโฑลภารทวาชะเหาะขึ…

จูฬมาลุงโกยวาทสูตร: ลูกศรอาบยาพิษ

อพฺยากตญฺจ เม อพฺยากตโต ธาเรถ

พระมาลุงกยบุตรขู่จะลาสิกขาถ้าพระพุทธเจ้าไม่ตอบว่าโลกเที่ยงหรือไม่ ชีวะกับสรีระเป็นอันเดียวกันหรือไม่ — พระองค์…