หลักธรรมพื้นฐาน

โลณกสูตร: อุปมาก้อนเกลือ

โลณกสุตฺตํ

กรรมชั่วเท่ากันให้ผลไม่เท่ากัน — เกลือก้อนเดียวในถ้วยน้ำดื่มไม่ได้ แต่ในแม่น้ำคงคาไม่มีผลอะไร ใจที่ฝึกไว้กว้างจึงรับผลของความผิดพลาดได้เบากว่า

๔ ข้อ

ในโลณกสูตร ติกนิบาต ทรงแสดงว่า ถ้าใครกล่าวว่าบุคคลทำกรรมอย่างใดย่อมเสวยผลอย่างนั้นทุกประการ การประพฤติพรหมจรรย์ก็ไม่มีประโยชน์ เพราะไม่มีโอกาสทำที่สุดทุกข์ได้ แต่ถ้ากล่าวว่าบุคคลทำกรรมที่จะพึงเสวยผลอย่างใด ย่อมเสวยผลอย่างนั้น การประพฤติพรหมจรรย์ก็มีประโยชน์

ทรงยกอุปมาว่า คนใส่ก้อนเกลือลงในขันน้ำเล็ก ๆ น้ำนั้นย่อมเค็มดื่มไม่ได้ แต่ถ้าใส่ก้อนเกลือเท่ากันลงในแม่น้ำคงคา น้ำก็ไม่เค็มและยังดื่มได้ เพราะน้ำมีมาก

เช่นเดียวกัน บาปกรรมเล็กน้อยที่คนผู้ไม่ได้อบรมกาย ศีล จิต และปัญญา มีใจคับแคบ ทำลงไป อาจนำไปสู่นรกได้ แต่บาปกรรมเล็กน้อยเท่ากันที่คนผู้อบรมกาย ศีล จิต ปัญญาแล้ว มีใจกว้างขวางไม่มีประมาณ ทำลงไป ย่อมให้ผลเพียงในปัจจุบัน และไม่ปรากฏผลแม้เล็กน้อยในภายหน้า

  1. ๑

    ถ้ากรรมให้ผลตรงตามที่ทำทุกประการ พรหมจรรย์ย่อมไร้ประโยชน์ ยถา ยถายํ ปุริโส กมฺมํ กโรติ ตถา ตถา ตํ ปฏิสํเวทิยติ

    ถ้ากรรมให้ผลแบบกลไกตายตัว ไม่มีทางที่การฝึกฝนจะเปลี่ยนแปลงอะไรได้ การปฏิบัติเพื่อพ้นทุกข์ก็ไม่มีความหมาย

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ถ้ารู้สึกว่า "เคยทำผิดมาเยอะ คงแก้ไม่ได้แล้ว" ให้ระลึกว่าพระพุทธเจ้าทรงค้านความเชื่อแบบนั้นโดยตรง

  2. ๒

    อุปมาก้อนเกลือในขันน้ำกับแม่น้ำคงคา โลณผลํ ปริตฺเต อุทกมลฺลเก

    เกลือก้อนเดียวในขันเล็กทำให้น้ำเค็มจนดื่มไม่ได้ แต่ในแม่น้ำคงคาไม่มีผลอะไร ความต่างอยู่ที่ปริมาณน้ำ ไม่ใช่ขนาดของเกลือ

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ใจที่คับแคบ คำพูดแรง ๆ ประโยคเดียวก็ทำให้ทุกข์ทั้งวัน ใจที่กว้าง เรื่องเดียวกันผ่านไปได้ ฝึกขยายใจด้วยเมตตาและปัญญา

  3. ๓

    อุปมาคนขโมยเงินครึ่งกหาปณะ อฑฺฒกหาปเณนปิ พนฺธนํ นิคจฺฉติ

    คนจนที่ขโมยเงินเพียงครึ่งกหาปณะอาจถูกจองจำ ส่วนคนมั่งมีที่ทำผิดเท่ากันอาจไม่ถูกจองจำ เพราะมีทรัพย์พอจะชดใช้ ทรงใช้เป็นอุปมาว่าคนที่มี "ทุน" คือคุณธรรมที่อบรมไว้ ย่อมรับผลของความผิดเล็กน้อยได้เบากว่า

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    สะสมทุนความดีไว้ในวันที่ยังไม่มีเรื่อง เมื่อพลาดขึ้นมาจะมีกำลังพอจะรับและแก้ไข

  4. ๔

    ผู้อบรมกาย ศีล จิต ปัญญาแล้ว ภาวิตกาโย ภาวิตสีโล ภาวิตจิตฺโต ภาวิตปญฺโญ

    ผู้ที่อบรมกาย ศีล จิต และปัญญาแล้ว มีใจกว้างขวาง อยู่ด้วยคุณธรรมไม่มีประมาณ บาปกรรมเล็กน้อยที่ทำย่อมให้ผลเพียงในปัจจุบัน ไม่ปรากฏผลในภายหน้าแม้เล็กน้อย

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    นี่คือเหตุผลว่าทำไมการฝึกทุกวันจึงสำคัญ ไม่ใช่เพื่อสะสมแต้ม แต่เพื่อขยายแม่น้ำของใจให้กว้างพอรับความผิดพลาดของชีวิต

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

หลักนี้ไม่ได้บอกว่าคนดีทำชั่วได้ แต่บอกว่าการกระทำไม่ได้ให้ผลแบบสูตรคณิตศาสตร์ ผลขึ้นอยู่กับ "ขนาดของน้ำ" คือคุณภาพของใจที่ฝึกมา

ความหมายในชีวิตคือ ความผิดพลาดในอดีตไม่ได้กำหนดชะตาตายตัว การฝึกศีล สมาธิ ปัญญาตั้งแต่วันนี้คือการเพิ่มน้ำในแม่น้ำให้กว้างขึ้น เกลือที่มีอยู่แล้วก็จะเจือจางลงเอง อ่านคู่กับหน้าสิวกสูตรและหน้าอจินไตย ๔

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

เปตวัตถุ: อุทิศบุญด้วยใจอนุเคราะห์ แม้ต่อคนที่เคยทำร้ายเรา

ตสฺมา ทชฺเชถ เปตานํ

พระสารีบุตรถวายข้าวคำหนึ่ง ผ้าเท่าฝ่ามือ และน้ำขันหนึ่งแล้วอุทิศให้ ภรรยาที่ทำบุญให้หญิงผู้เคยกลั่นแกล้งตน สาม…

วัฑฒิสูตร: เติบโตแบบอริยะ ๕ ด้าน ทั้งอุบาสกและอุบาสิกา

อริยาย วฑฺฒิยา วฑฺฒติ

สาวกผู้เติบโตด้วยศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ และปัญญา ชื่อว่าเติบโตอย่างประเสริฐ และถือเอาแก่นสารของชีวิตไว้ได้ พระพุ…

เข้าสู่ระบบเพื่อรับ ๔๐ แต้มบุญจากการอ่านหน้านี้