มาคัณฑิยสูตร: คนโรคเรื้อนกับกองไฟ
มาคณฺฑิยสุตฺตํคนเป็นโรคเรื้อนรู้สึกสบายเมื่อเอาแผลไปลนไฟ แต่เมื่อหายแล้วจะไม่มีใครอยากกลับไปลนไฟอีก — พระพุทธเจ้าทรงใช้อุปมา…
ปเจตนสุตฺตํ
ช่างรถทำล้อข้างหนึ่งหกเดือน อีกข้างหกวัน ล้อที่ทำรีบคดโกงจึงล้มลง ล้อที่ทำประณีตตั้งอยู่ได้ ผู้ปฏิบัติก็ต้องละความคดของกาย วาจา ใจ พร้อมธรรม ๓ ข้อของผู้ปฏิบัติไม่ผิด
ในปเจตนสูตร ติกนิบาต อังคุตตรนิกาย พระพุทธเจ้าประทับที่ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน ทรงเล่าว่า พระเจ้าปเจตนะรับสั่งให้ช่างรถทำล้อคู่ใหม่ภายในหกเดือนเพราะจะทำสงคราม ช่างทำล้อข้างแรกเสร็จในหกเดือนหย่อนหกคืน แล้วทำข้างที่สองเสร็จในหกวัน
เมื่อหมุนล้อทั้งสองให้ดู ล้อที่ทำหกวันหมุนไปแล้วล้มลง ล้อที่ทำหกเดือนหมุนไปแล้วตั้งอยู่เหมือนติดเพลา เพราะกง กำ และดุมของล้อที่ทำรีบคดโกง มีโทษ มีรสฝาด พระพุทธเจ้าตรัสว่าช่างรถคนนั้นคือพระองค์เอง ครั้งนั้นฉลาดในความคดของไม้ บัดนี้ฉลาดในความคดของกาย วาจา ใจ
ในวรรคเดียวกัน อปัณณกสูตร (คนละสูตรกับอปัณณกสูตรในมัชฌิมนิกาย) แสดงธรรม ๓ ข้อที่ทำให้ภิกษุชื่อว่าปฏิบัติไม่ผิด คือคุ้มครองทวารในอินทรีย์ รู้ประมาณในโภชนะ และประกอบความเพียรเป็นเครื่องตื่นอยู่
พระเจ้าปเจตนะจะทำสงครามในอีกหกเดือน ช่างรถทำล้อข้างแรกเสร็จในหกเดือนหย่อนหกคืน เมื่อเหลือเวลาหกวัน จึงทำล้อข้างที่สองให้เสร็จในหกวัน แล้วนำล้อคู่ใหม่ไปถวาย
เมื่อถูกเร่งให้ทำงานเสร็จ ให้ถามตัวเองว่าส่วนไหนลดเวลาได้ และส่วนไหนถ้าลวกแล้วจะพังทั้งชิ้น
ช่างรถหมุนล้อที่ทำหกวัน ล้อหมุนไปได้เท่าที่แรงส่งแล้วล้มลงบนพื้น เพราะกง กำ และดุมคดโกง มีโทษ มีรสฝาด
สังเกตเรื่องที่เราทำแบบขอไปที ตอนมีคนคุมอยู่ก็ไปได้ แต่พอไม่มีแรงส่งก็หยุดทันที
ล้อที่ทำหกเดือนหย่อนหกคืน เมื่อหมุนไปแล้วตั้งอยู่ได้เหมือนติดอยู่ในเพลา เพราะกง กำ และดุมไม่คดโกง ไม่มีโทษ ไม่มีรสฝาด
ลงทุนเวลาทำพื้นฐานให้ตรงก่อน เช่น ความซื่อสัตย์ในงานเล็ก ๆ สิ่งนี้ทำให้ชีวิตตั้งอยู่ได้แม้ไม่มีใครคอยดัน
พระพุทธเจ้าตรัสว่า ครั้งเป็นช่างรถ พระองค์ฉลาดในความคดของไม้ ในโทษของไม้ และรสฝาดของไม้ บัดนี้ในฐานะพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทรงฉลาดในความคด โทษ และรสฝาดของกาย วาจา และใจ
ทบทวนตอนเย็นว่าวันนี้มีตรงไหนที่กายทำอย่าง ปากพูดอย่าง ใจคิดอีกอย่าง ความไม่ตรงกันนี้คือจุดคดที่ควรแก้
ภิกษุหรือภิกษุณีที่ไม่ละความคด โทษ และรสฝาดของกาย วาจา ใจ ย่อมพลัดตกจากธรรมวินัยนี้เหมือนล้อที่ทำหกวัน ผู้ที่ละได้ย่อมตั้งมั่นอยู่เหมือนล้อที่ทำหกเดือน จึงตรัสให้ศึกษาว่าจะละสิ่งเหล่านี้
ถ้ารู้สึกว่าการปฏิบัติของตนไม่มั่นคง ลองมองหาความไม่ซื่อตรงเล็ก ๆ ที่ยังปล่อยไว้ ก่อนจะโทษว่าเทคนิคไม่ดี
อปัณณกสูตรตรัสว่า เมื่อเห็นรูปด้วยตา ได้ยินเสียง ดมกลิ่น ลิ้มรส ถูกต้องสัมผัส และรู้อารมณ์ด้วยใจ ภิกษุไม่ถือเอาโดยนิมิตและอนุพยัญชนะ สำรวมอินทรีย์ที่ถ้าไม่สำรวมแล้วอภิชฌาและโทมนัสจะครอบงำได้
เมื่อเลื่อนหน้าจอเจอภาพหรือข่าวที่ทำให้อยากได้หรือขุ่นเคือง ให้รู้ทันและไม่ไล่ดูรายละเอียดต่อ
ภิกษุพิจารณาโดยแยบคายแล้วฉันอาหาร ไม่ใช่เพื่อเล่น เพื่อมัวเมา เพื่อประดับ หรือเพื่อประเทืองผิว แต่เพื่อให้กายนี้ตั้งอยู่ เพื่อบรรเทาความลำบาก และเพื่ออนุเคราะห์พรหมจรรย์
ก่อนกินมื้อหนึ่ง ถามตัวเองว่ากินเพื่อให้ร่างกายมีแรงทำสิ่งดี หรือกินเพราะเบื่อและเครียด
ภิกษุชำระจิตจากธรรมที่เป็นเครื่องกั้นด้วยการเดินจงกรมและนั่งตลอดวัน ตลอดยามต้นของคืน ยามกลางนอนแบบสีหไสยาโดยมีสติ ตั้งใจจะลุกขึ้น แล้วลุกขึ้นชำระจิตต่อในยามท้าย
สำหรับคฤหัสถ์ ใช้หลักนี้ในแบบที่เหมาะกับชีวิต เช่น เข้านอนอย่างมีสติ ตั้งใจตื่น และใช้ช่วงเช้าที่ใจยังใสฝึกจิตสั้น ๆ โดยยังพักผ่อนให้พอ
ล้อที่ทำเสร็จเร็วดูเหมือนล้อ แต่ใช้งานจริงไม่ได้ ชีวิตก็เช่นกัน ความดีที่ทำแบบลวก ๆ หรือทำเพื่อให้ดูดี เมื่อเจอแรงกดดันจริงจะล้มลง ส่วนความซื่อตรงที่สั่งสมอย่างประณีตจะพาเราตั้งอยู่ได้
ธรรม ๓ ข้อในอปัณณกสูตรเป็นวินัยสำหรับภิกษุ คฤหัสถ์นำมาปรับใช้ได้ตามสมควร เช่น ดูแลสิ่งที่รับเข้าทางตาหูใจ กินพอดี และใช้เวลาตื่นอย่างมีสติ ไม่ได้หมายถึงการอดนอนจนร่างกายเสีย
คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง
คนเป็นโรคเรื้อนรู้สึกสบายเมื่อเอาแผลไปลนไฟ แต่เมื่อหายแล้วจะไม่มีใครอยากกลับไปลนไฟอีก — พระพุทธเจ้าทรงใช้อุปมา…
อุบาลีคฤหบดีตั้งใจไปโต้วาทะว่ากายกรรมหนักที่สุด แต่เมื่อฟังเหตุผลกลับเห็นว่ามโนกรรมสำคัญกว่า พระพุทธเจ้ายังเตื…
พระอานนท์ทูลถามว่าศีลมีอะไรเป็นผล พระพุทธเจ้าตรัสตอบเป็นลำดับ ศีลให้ความไม่เดือดร้อนใจ แล้วต่อไปเป็นปราโมทย์ ป…
คาถาเด่นจากธรรมบทวรรคที่ ๒๔–๒๕ — ตัณหางอกงามเหมือนเถาย่านทราย ต้นไม้ที่รากยังอยู่ย่อมงอกใหม่ แมงมุมวิ่งตามใยที…