ปิงคิยะ: เรียนธรรมเมื่อชรา
ใช้ในชีวิตประจำวัน

ปิงคิยะ: เรียนธรรมเมื่อชรา

ปิงฺคิยมาณวปุจฺฉา

ชายชราผู้ตาฝ้าฟาง หูไม่ได้ยินชัด ขอธรรมที่พอเข้าใจได้ก่อนตาย พระพุทธเจ้าตรัสสั้น ๆ ว่าอย่าประมาท ละความยึดในรูปและตัณหา — ไม่มีคำว่าสายเกินไปสำหรับการเรียนธรรม

๕ ข้อ

ในปารายนวรรค สุตตนิบาต ปิงคิยมาณพเป็นหนึ่งในศิษย์สิบหกคนของพราหมณ์พาวรีที่ไปทูลถามปัญหาพระพุทธเจ้า ท่านทูลว่า "ข้าพระองค์แก่แล้ว ไม่มีกำลัง ผิวพรรณหม่นหมอง ตาไม่แจ่มใส หูได้ยินไม่ชัด ขออย่าให้ข้าพระองค์หลงตายเสียในระหว่าง โปรดตรัสบอกธรรมที่ข้าพระองค์พอจะรู้ได้ เป็นเครื่องละชาติและชราในโลกนี้"

จูฬนิทเทสขยายความว่าขณะนั้นท่านมีอายุ ๑๒๐ ปี

พระพุทธเจ้าตรัสตอบสองครั้ง ครั้งแรกว่า เห็นชนผู้ประมาทเดือดร้อนเพราะรูป ฉะนั้นจงอย่าประมาท ละรูปเสีย เพื่อไม่เกิดอีก ครั้งที่สองว่า เห็นมนุษย์ถูกตัณหาครอบงำ เดือดร้อน ถูกความแก่ท่วมทับ ฉะนั้นจงอย่าประมาท ละตัณหาเสีย เพื่อไม่เกิดอีก

ในบทสรุปปารายนวรรค พระปิงคิยะกลับไปเล่าถวายพราหมณ์พาวรี และกล่าวว่าร่างกายที่ชราไปเฝ้าพระพุทธเจ้าไม่ได้ แต่ใจไปถึงพระองค์เสมอ พระพุทธเจ้าตรัสว่า พระวักกลิ พระภัทราวุธ และพระอาฬวิโคตมะ หลุดพ้นด้วยศรัทธาฉันใด เธอก็จงปล่อยศรัทธาออกไปฉันนั้น เธอจักไปถึงฝั่งแห่งบ่วงมัจจุ

  1. ๑

    ยอมรับความเสื่อมของร่างกายตามจริง ชิณฺโณหมสฺมิ อพโล วีตวณฺโณ

    ปิงคิยะไม่ปิดบังว่าตนแก่ อ่อนแรง ตาไม่ดี หูไม่ดี การยอมรับข้อจำกัดของตัวเองตามจริง ทำให้ขอสิ่งที่เหมาะกับตนได้ถูกต้อง

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ถ้าร่างกายไม่เอื้อให้นั่งสมาธินาน ๆ ก็เลือกวิธีที่เหมาะ เช่น สวดสั้น ๆ หรือระลึกคุณพระขณะนอนพัก

  2. ๒

    ขอธรรมที่พอเข้าใจได้ ยมหํ วิชญฺญํ

    ท่านไม่ได้ขอคำสอนที่ลึกซึ้งซับซ้อน แต่ขอธรรมที่ตนจะรู้ได้ คำขอนี้ฉลาด เพราะธรรมที่ปฏิบัติได้จริงมีค่ากว่าธรรมที่ฟังแล้วจำไม่ได้

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เลือกธรรมะหนึ่งประโยคที่เข้าใจแล้วใช้มันจริง ๆ ดีกว่าอ่านมากแต่ไม่ได้นำไปใช้

  3. ๓

    อย่าประมาท ละความยึดในรูป ชหสฺสุ รูปํ อปุนพฺภวาย

    พระพุทธเจ้าตรัสว่า คนประมาทเดือดร้อนเพราะรูป คือร่างกายและสิ่งที่เห็น เมื่อร่างกายเสื่อมก็ทุกข์ จึงให้ละความยึดในรูป คำสอนนี้ตรงกับสภาพของผู้ถามซึ่งกำลังทุกข์เพราะร่างกายชรา

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อร่างกายทำอะไรไม่ได้เหมือนเดิม ให้บอกตัวเองว่า "ร่างกายนี้เปลี่ยนไปตามธรรมชาติ ไม่ต้องทุกข์ซ้ำกับมัน"

  4. ๔

    อย่าประมาท ละตัณหา ชหสฺสุ ตณฺหํ อปุนพฺภวาย

    ครั้งที่สองทรงชี้ลึกลงไปว่า ต้นเหตุที่ทำให้เดือดร้อนและถูกความแก่ท่วมทับคือตัณหา การละตัณหาจึงเป็นทางพ้นจากชาติและชราตามที่ปิงคิยะทูลขอ

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    สังเกตความอยากให้ทุกอย่างเหมือนเดิม เช่น อยากแข็งแรงเหมือนตอนหนุ่มสาว แล้วค่อย ๆ วางลง

  5. ๕

    ใจไปถึงแม้กายไปไม่ถึง ปมุญฺจสฺสุ สทฺธํ

    พระปิงคิยะกล่าวว่าร่างกายชราไปเฝ้าไม่ได้ แต่ใจไปถึงพระพุทธเจ้าเสมอ พระพุทธเจ้าตรัสให้ท่านปล่อยศรัทธาออกไปอย่างพระวักกลิ แล้วจะข้ามพ้นบ่วงมัจจุได้ ศรัทธาเป็นทางที่ผู้มีข้อจำกัดทางกายยังเดินได้เต็มที่

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ผู้ที่ไปวัดไม่ไหว ระลึกถึงพระรัตนตรัยที่บ้านได้ทุกวัน ใจที่ระลึกถึงอยู่เสมอก็เป็นการเฝ้าแล้ว

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

เรื่องของปิงคิยะให้กำลังใจผู้สูงอายุที่รู้สึกว่าเริ่มสายเกินไป ร่างกายไม่อำนวย สมาธิไม่ดี จำอะไรได้น้อย คำตอบของพระพุทธเจ้าสั้นพอที่จะจำได้ และตรงพอที่จะปฏิบัติได้ทันที คือ อย่าประมาท และคลายความยึด

สำหรับลูกหลานที่ดูแลผู้สูงอายุ เรื่องนี้เตือนว่าไม่จำเป็นต้องสอนธรรมยาว ๆ ธรรมะสั้น ๆ ที่ท่านเข้าใจได้ และการให้ท่านได้ใช้ศรัทธาที่มีอยู่แล้ว มีค่ามากกว่า

หากผู้สูงอายุมีอาการหลงลืมมากขึ้นอย่างรวดเร็ว หรือซึมเศร้า ควรพาไปพบแพทย์ควบคู่กันไป

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

ราชคหเศรษฐีสร้างวิหาร ๖๐ หลัง: ที่อยู่ที่ให้แก่ส่วนรวม

วิหารทานํ สงฺฆสฺส อคฺคํ พุทฺเธหิ วณฺณิตํ

เศรษฐีเมืองราชคฤห์เห็นภิกษุที่อยู่ตามป่าและโคนไม้มีอิริยาบถน่าเลื่อมใส จึงขอสร้างวิหาร ภิกษุไม่รับปากก่อนทูลถา…

อุปาลีเถราปทาน: จากความถือตัวสู่ผู้เลิศทางวินัย

อุปาลิตฺเถราปทานํ

อดีตชาติของพระอุบาลีตามคัมภีร์อปทาน ตั้งแต่พราหมณ์ผู้ถือตัว เจ้าชายผู้เมาในชาติกำเนิดที่ไสช้างเข้าหาพระปัจเจกพ…

นางวิสาขาขอพร ๘ ประการ: ให้ตามความต้องการจริง

อฏฺฐาหํ ภนฺเต ภควนฺตํ วรานิ ยาจามิ

นางวิสาขาทูลขอถวายสิ่งจำเป็นแปดอย่างแก่สงฆ์ตลอดชีวิต ตั้งแต่ผ้าอาบน้ำฝน อาหารสำหรับภิกษุที่มาใหม่ ภิกษุที่จะเด…

เข้าสู่ระบบเพื่อรับ ๔๐ แต้มบุญจากการอ่านหน้านี้