ปุคคลบัญญัติ: โค ๔ จำพวก ดุฝูงตนหรือดุฝูงอื่น
ใช้ในชีวิตประจำวัน

ปุคคลบัญญัติ: โค ๔ จำพวก ดุฝูงตนหรือดุฝูงอื่น

พลิพทฺธูปมา ปุคฺคลา

บางคนข่มคนในกลุ่มตัวเองแต่ไม่แตะคนนอก บางคนข่มคนนอกแต่ดีกับพวกตัวเอง บางคนข่มทั้งสองฝ่าย และบางคนไม่ข่มใครเลย — อุปมาโคในฝูงที่ใช้ส่องดูการวางตัวต่อคนรอบข้าง

๕ ข้อ

ในปุคคลบัญญัติ พระอภิธรรมปิฎก ตอนจตุกกนิทเทส มีการเปรียบบุคคลกับโคถึก ๔ จำพวก คือ โคที่ดุฝูงของตนแต่ไม่ดุฝูงอื่น ดุฝูงอื่นแต่ไม่ดุฝูงของตน ดุทั้งสองฝูง และไม่ดุทั้งสองฝูง

ปุคคลบัญญัติเป็นคัมภีร์ที่สี่ของพระอภิธรรมปิฎก ว่าด้วยการจำแนกประเภทบุคคลเป็นหมวด ๆ อุปมาชุดนี้มีเนื้อความตรงกับพลิพัททสูตร วลาหกวรรค จตุกกนิบาต อังคุตตรนิกาย

คัมภีร์อธิบายสั้น ๆ ว่า "ดุ" ในที่นี้คือการเบียดเบียน หรือทำให้บริษัทหวาดหวั่น บริษัทของตนคือคนในกลุ่มหรือผู้ที่อยู่รอบตัวเรา บริษัทของผู้อื่นคือคนในกลุ่มอื่น

ประเภทเหล่านี้มีไว้ดูว่าเราเองทำให้คนรอบข้างหวาดหวั่นหรือไม่ ไม่ได้มีไว้ติดป้ายหัวหน้าหรือคนที่เราไม่ชอบ

  1. ๑

    โค ๔ จำพวกในฝูง จตฺตาโร พลิพทฺธา

    โคมี ๔ จำพวก คือ ดุฝูงของตนไม่ดุฝูงอื่น ดุฝูงอื่นไม่ดุฝูงของตน ดุทั้งฝูงของตนและฝูงอื่น และไม่ดุทั้งฝูงของตนและฝูงอื่น บุคคลก็มี ๔ จำพวกเช่นเดียวกัน

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    นึกถึงสองกลุ่มที่เราอยู่ด้วยทุกวัน เช่นครอบครัวกับเพื่อนร่วมงาน แล้วสังเกตว่าเราดุกลุ่มไหนมากกว่ากัน

  2. ๒

    ดุฝูงของตน ไม่ดุฝูงอื่น สกควจณฺโฑ โน ปรควจณฺโฑ

    บุคคลบางคนเบียดเบียนหรือทำให้บริษัทของตนหวาดหวั่น แต่ไม่ทำเช่นนั้นกับบริษัทของผู้อื่น เหมือนโคที่ดุแต่ในฝูงของตน

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ถ้าเราสุภาพกับคนนอกแต่ระบายอารมณ์ใส่คนในบ้านหรือลูกทีม ให้ใช้ความสุภาพระดับเดียวกับที่ให้ลูกค้ากับคนใกล้ตัวด้วย

  3. ๓

    ดุฝูงอื่น ไม่ดุฝูงของตน ปรควจณฺโฑ โน สกควจณฺโฑ

    บุคคลบางคนเบียดเบียนหรือทำให้บริษัทของผู้อื่นหวาดหวั่น แต่ไม่ทำเช่นนั้นกับบริษัทของตน เหมือนโคที่ดุฝูงอื่นแต่ไม่ดุฝูงของตน

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ความภักดีต่อกลุ่มไม่ใช่ใบอนุญาตให้ข่มขู่หรือด่าทอคนต่างกลุ่ม ก่อนโพสต์โจมตี "อีกฝ่าย" ให้นึกว่าเขาก็มีคนในฝูงที่รักเขาอยู่

  4. ๔

    ดุทั้งฝูงของตนและฝูงอื่น สกควจณฺโฑ จ ปรควจณฺโฑ จ

    บุคคลบางคนเบียดเบียนหรือทำให้ทั้งบริษัทของตนและบริษัทของผู้อื่นหวาดหวั่น เหมือนโคที่ดุทั้งฝูงของตนและฝูงอื่น

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ถ้าพบว่าคนรอบตัวทั้งใกล้และไกลต่างเลี่ยงที่จะคุยกับเรา อาจถึงเวลาถามคนที่ไว้ใจตรง ๆ ว่าเราทำให้เขาอึดอัดตรงไหน

  5. ๕

    ไม่ดุทั้งฝูงของตนและฝูงอื่น เนว สกควจณฺโฑ โน ปรควจณฺโฑ

    บุคคลบางคนไม่เบียดเบียนและไม่ทำให้ทั้งบริษัทของตนและบริษัทของผู้อื่นหวาดหวั่น เหมือนโคที่ไม่ดุทั้งฝูงของตนและฝูงอื่น

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เวลาต้องตักเตือนหรือขัดแย้ง ให้พูดเรื่องงานหรือเรื่องที่เกิดขึ้นอย่างตรงไปตรงมา โดยไม่ขู่ ไม่ประจาน และไม่ใช้ความกลัวบังคับใคร

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

หลายคนสุภาพกับลูกค้าแต่ตะคอกลูกน้อง หรือใจดีกับเพื่อนสนิทแต่ด่าทอคนต่างกลุ่มในโลกออนไลน์ อุปมานี้ชี้ว่าทั้งสองแบบยังเป็นโคที่ดุอยู่ เพียงแต่ดุคนละฝูง

คนที่ไม่ดุทั้งสองฝูงไม่ได้แปลว่าไม่มีหลักการ เขายังพูดตรงและตัดสินใจเรื่องยากได้ แต่ทำโดยไม่ทำให้ใครต้องหวาดกลัว

ลองนึกว่า คนในบ้าน ในทีม และคนที่อยู่คนละฝ่ายกับเรา รู้สึกอย่างไรเวลาเราเดินเข้ามา คำตอบนั้นบอกได้ว่าเราเป็นโคแบบไหน

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

ปสูรสุตตนิทเทส: กายวิภาคของการเถียงเอาชนะ

ปสูรสุตฺตนิทฺเทโส

นิทเทสแจกแจงอาการของคนที่เข้าวงเถียงเพื่อเอาชนะไว้ครบทุกขั้น ตั้งแต่ใจลังเลก่อนเริ่ม ความเก้อเขินเมื่อถูกค้าน …

เข้าสู่ระบบเพื่อรับ ๔๐ แต้มบุญจากการอ่านหน้านี้