สามัญญผลสูตร: ผลของการเป็นสมณะ
ศึกษาเชิงลึก

สามัญญผลสูตร: ผลของการเป็นสมณะ

สามญฺญผลสุตฺตํ

พระเจ้าอชาตศัตรูทรงถามว่า การบวชให้ผลที่เห็นได้ในชีวิตนี้ไหม — พระพุทธเจ้าทรงตอบไล่เป็นลำดับ ตั้งแต่ความเคารพที่ได้รับ ความสุขจากศีล ความโล่งเมื่อละนิวรณ์ ไปจนถึงความรู้ที่สิ้นอาสวะ

๕ ข้อ

สามัญญผลสูตรเป็นพระสูตรที่สองของทีฆนิกาย พระเจ้าอชาตศัตรูผู้ปลงพระชนม์พระราชบิดา เสด็จไปเฝ้าพระพุทธเจ้าในสวนมะม่วงของหมอชีวกในคืนเดือนเพ็ญ ด้วยความหวาดระแวงว่าจะถูกลวงไปทำร้าย เพราะภิกษุจำนวนมากเงียบจนไม่มีเสียงใดเลย

พระองค์ตรัสถามว่า ผลของความเป็นสมณะที่เห็นได้ในปัจจุบัน เหมือนผลของอาชีพอื่น ๆ มีอยู่หรือไม่ และทรงเล่าว่าเคยถามครูทั้ง ๖ มาแล้ว แต่ได้คำตอบที่ไม่ตรงคำถาม เหมือนถามเรื่องมะม่วงแต่ตอบเรื่องขนุน

พระพุทธเจ้าทรงตอบเป็นลำดับจากผลเบื้องต้นไปจนถึงผลสูงสุด เมื่อจบ พระเจ้าอชาตศัตรูทรงแสดงตนเป็นอุบาสกและทรงสารภาพผิดที่ปลงพระชนม์พระราชบิดา หลังเสด็จกลับ พระพุทธเจ้าตรัสว่า ถ้าพระราชาไม่ได้ปลงพระชนม์พระราชบิดา ดวงตาเห็นธรรมจะเกิดขึ้นแก่พระองค์ในที่นั้น

  1. ๑

    ผลเบื้องต้น — ได้รับความเคารพ สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ

    ทาสหรือคนงานของพระราชาที่ออกบวชและประพฤติดี พระราชาเองก็จะลุกขึ้นต้อนรับ นิมนต์ให้นั่ง ถวายปัจจัย และคุ้มครองโดยธรรม นี่คือผลที่เห็นได้ข้อแรก และเช่นเดียวกันกับชาวนาผู้เสียภาษีที่ออกบวช

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ความประพฤติที่ดีเปลี่ยนวิธีที่คนมองเราได้จริง ไม่ว่าจะเริ่มต้นจากสถานะใด

  2. ๒

    ความสุขที่ไม่มีโทษจากศีล อนวชฺชสุขํ

    ภิกษุผู้สมบูรณ์ด้วยศีล ย่อมไม่เห็นภัยจากที่ไหนเลย เหมือนกษัตริย์ที่ได้มุรธาภิเษกและกำจัดข้าศึกได้แล้ว ย่อมเสวยความสุขที่ไม่มีโทษภายใน

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ลองสังเกตความสบายใจในวันที่ไม่ได้ทำอะไรผิดเลย นั่นคือผลของศีลที่เห็นได้ทันที

  3. ๓

    ละนิวรณ์ ๕ เหมือนพ้นหนี้ หายป่วย พ้นคุก อาณณฺยํ อาโรคฺยํ พนฺธนา โมกฺขํ

    เมื่อละนิวรณ์ได้ ย่อมเหมือนคนที่ใช้หนี้หมด หายจากโรค พ้นจากเรือนจำ พ้นจากความเป็นทาส และเดินทางข้ามทางกันดารได้โดยปลอดภัย ย่อมเกิดความปราโมทย์ ปีติ ความสงบ และความสุข

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ช่วงที่ใจพ้นจากความอยาก ความหงุดหงิด ความง่วงซึม ความฟุ้งซ่าน และความลังเล แม้ชั่วครู่ ความโล่งนั้นคือผลที่เห็นได้จริง อ่านคู่กับหน้านิวรณ์ ๕

  4. ๔

    ฌาน ๔ — สุขที่แผ่ซ่านทั่วกาย จตฺตาริ ฌานานิ

    เมื่อใจสงบ ย่อมเข้าถึงฌานทั้งสี่ พร้อมอุปมา เช่น ผงถูตัวที่ชุ่มด้วยน้ำทั่วทั้งก้อน ห้วงน้ำที่มีน้ำพุผุดขึ้นจากภายใน ดอกบัวที่จมอยู่ในน้ำเย็นทั้งดอก และคนที่คลุมผ้าขาวทั่วทั้งตัว

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    อ่านต่อที่หน้าฌาน ๔ ข้อคิดคือมีความสุขที่ละเอียดกว่ากามสุข และเกิดจากใจที่สงบ

  5. ๕

    วิชชา ๘ — จนถึงความรู้ที่สิ้นอาสวะ อฏฺฐ วิชฺชา

    เมื่อจิตตั้งมั่นบริสุทธิ์ ย่อมน้อมไปเพื่อญาณ ตั้งแต่วิปัสสนาญาณ มโนมยิทธิ อิทธิวิธี ทิพยโสต เจโตปริยญาณ ปุพเพนิวาสานุสสติ ทิพยจักษุ จนถึงอาสวักขยญาณ ซึ่งเป็นผลของความเป็นสมณะที่ประณีตที่สุด

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ข้อนี้มีไว้เพื่อความเข้าใจภาพรวม อ่านคู่กับหน้าอภิญญา ๖ ซึ่งบอกว่าข้อที่สำคัญที่สุดคือความสิ้นอาสวะ ไม่ใช่ฤทธิ์

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

พระสูตรนี้ตอบคำถามที่หลายคนมีว่า "ปฏิบัติธรรมแล้วได้อะไรในชีวิตนี้" คำตอบไม่ได้มีแค่ผลในชาติหน้า แต่มีผลที่เห็นได้ทันทีเป็นลำดับ ตั้งแต่ความสบายใจเพราะไม่มีอะไรต้องปิดบัง ความโล่งเหมือนหายป่วย ไปจนถึงความสงบที่ลึกขึ้น

ส่วนท้ายเรื่องของพระเจ้าอชาตศัตรูเป็นบทเรียนที่หนัก — กรรมหนักบางอย่างปิดกั้นโอกาสทางธรรมได้จริง แม้จะสำนึกผิดแล้วก็ตาม อ่านคู่กับหน้าอังคุลิมาลสูตร: เราหยุดแล้ว

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

อธรรมสูตร: แยกถูกผิด แยกมีประโยชน์ไม่มีประโยชน์ และถามให้ถึงต้นทาง

อธมฺโม จ ภิกฺขเว เวทิตพฺโพ ธมฺโม จ

พระพุทธเจ้าตรัสหัวข้อสั้น ๆ ว่าควรรู้สิ่งที่ไม่เป็นธรรมและเป็นธรรม สิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์และเป็นประโยชน์ แล้วเ…

จูฬนีสูตร: อย่าดูแคลนความเลื่อมใสของคนอื่น

เตน จิตฺตปฺปสาเทน

พระอานนท์ทูลถามว่าพระสุรเสียงของพระพุทธเจ้าไปได้ไกลเพียงใด เมื่อได้ฟังคำตอบแล้วท่านเปล่งความปีติว่าเป็นลาภของต…

เข้าสู่ระบบเพื่อรับ ๔๐ แต้มบุญจากการอ่านหน้านี้