หลักธรรม › ไตรสิกขา ๓
หลักธรรมพื้นฐาน

ไตรสิกขา ๓

ติสฺโส สิกฺขา

โครงของการฝึกทั้งหมดย่อลงเหลือ ๓ ข้อ — ศีล สมาธิ ปัญญา ทุกหลักธรรมที่เหลืออยู่ในสามข้อนี้

๓ ข้อ

ไตรสิกขาคือข้อที่ต้องศึกษา ๓ ประการ ได้แก่ อธิศีลสิกขา อธิจิตตสิกขา และอธิปัญญาสิกขา เป็นการย่อมรรคมีองค์ ๘ ลงให้จำง่ายและเห็นลำดับชัด

สามข้อนี้ไม่ได้แยกกันเป็นคนละเรื่อง แต่หนุนกันขึ้นไปเป็นชั้น — ศีลทำให้ใจไม่ต้องแบกความเดือดร้อน ใจที่ไม่เดือดร้อนจึงตั้งมั่นได้ และใจที่ตั้งมั่นจึงเห็นตามความเป็นจริง

  1. ๑

    อธิศีลสิกขา — ฝึกความประพฤติ อธิสีลสิกฺขา

    การฝึกกายและวาจาให้ไม่เบียดเบียน ทั้งการรักษาศีลและการสำรวมในชีวิตประจำวัน ข้อนี้เป็นฐานเพราะให้ผลเป็นความไม่เดือดร้อนใจ

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เริ่มจากศีลข้อที่ตัวเองพลาดบ่อยที่สุดเพียงข้อเดียวแล้วรักษาให้ได้ทั้งสัปดาห์ ความสบายใจที่ได้จะกลายเป็นแรงให้ข้อถัดไปเอง

  2. ๒

    อธิจิตตสิกขา — ฝึกจิตให้ตั้งมั่น อธิจิตฺตสิกฺขา

    การฝึกใจให้สงบและตั้งมั่นด้วยสมาธิภาวนา เพื่อให้ใจมีกำลังพอจะมองสิ่งต่าง ๆ โดยไม่ถูกอารมณ์ลากไป

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    วันละ ๕–๑๐ นาทีก็พอ ขอให้ทุกวัน ความต่อเนื่องสำคัญกว่าความนาน และทำตอนเวลาเดิมทุกวันจะติดง่ายที่สุด

  3. ๓

    อธิปัญญาสิกขา — ฝึกปัญญาให้เห็นตามจริง อธิปญฺญาสิกฺขา

    การฝึกให้เห็นสิ่งทั้งหลายตามที่มันเป็น ทั้งเรื่องเหตุปัจจัย ไตรลักษณ์ และอริยสัจ จนใจคลายความยึดลงตามความเข้าใจที่เพิ่มขึ้น

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ใช้เหตุการณ์จริงเป็นห้องเรียน ทุกครั้งที่ทุกข์ให้ถอดบทเรียนสั้น ๆ ว่าอะไรคือเหตุจริง ปัญญาเติบโตจากการทบทวน ไม่ใช่จากการอ่านอย่างเดียว

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

เวลารู้สึกว่าการปฏิบัติไม่คืบหน้า ให้ตรวจย้อนลงมาตามลำดับ — ปัญญายังไม่เกิดเพราะใจยังไม่นิ่ง ใจยังไม่นิ่งเพราะยังมีเรื่องค้างคาจากการกระทำ

คนจำนวนมากข้ามไปที่ข้อสามเลยแล้วบ่นว่าไม่ได้ผล ทั้งที่จุดที่ต้องซ่อมจริง ๆ อยู่ที่ข้อแรก ซึ่งแก้ได้เร็วที่สุดและเห็นผลกับชีวิตประจำวันทันที

เข้าสู่ระบบเพื่อบันทึกการอ่าน

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ