มหาปทานสูตร: พระวิปัสสีปลีกจากหมู่ แล้วถามทวนหาเหตุของทุกข์
มหาปทานสุตฺตํพระพุทธเจ้าทรงเล่าถึงพระพุทธเจ้า ๗ พระองค์ แล้วเล่าละเอียดถึงพระวิปัสสีโพธิสัตว์ ผู้ปลีกตัวจากผู้ติดตาม ๘๔,๐๐๐…
ขุทฺทกวตฺถุกฺขนฺธกํ
พระฉัพพัคคีย์สีกายกับต้นไม้ ใส่เครื่องประดับ ไว้ผมยาว ส่องกระจก แต่งหน้า ไปดูมหรสพ และสวดธรรมเป็นทำนองเพลง จนชาวบ้านติเตียน พระพุทธเจ้าทรงห้ามทีละข้อ แต่ทรงผ่อนให้เมื่อมีเหตุจำเป็นเรื่องสุขภาพ
ในขุททกวัตถุขันธกะ จุลวรรค พระวินัยปิฎก มีเรื่องเล็ก ๆ ในชีวิตประจำวันของภิกษุจำนวนมาก ตอนต้นขันธกะเล่าว่าพระฉัพพัคคีย์ทำสิ่งที่ชาวบ้านเห็นแล้วติเตียนว่าเหมือนคฤหัสถ์ผู้บริโภคกาม ตั้งแต่อาบน้ำแล้วสีกายกับต้นไม้ เสา และฝา เหมือนนักมวย ใส่ต่างหู สร้อยคอ กำไล แหวน ไว้ผมยาวแล้วหวีด้วยน้ำมัน ส่องดูเงาหน้าในกระจกหรือในภาชนะน้ำ ทาหน้าผัดหน้า ไปดูมหรสพบนยอดเขา และสวดธรรมด้วยทำนองยาวคล้ายเพลงขับ
พระพุทธเจ้าทรงสอบถามแล้วทรงห้ามทีละเรื่อง ผู้ฝ่าฝืนต้องอาบัติทุกกฏ ซึ่งเป็นความผิดเล็กที่สุดระดับหนึ่ง แต่สิ่งที่น่าสังเกตคือ ทุกครั้งที่มีภิกษุป่วยหรือชรา พระองค์ทรงผ่อนให้ทันที เช่น ภิกษุที่เป็นแผลที่หน้าให้ส่องกระจกได้ ภิกษุที่ป่วยเป็นโรคตาให้ทาหน้าได้ ภิกษุชราที่ถูตัวเองไม่ถึงให้ใช้เกลียวผ้าได้
กฎเหล่านี้เป็นกฎของนักบวช ไม่ใช่ข้อบังคับสำหรับคฤหัสถ์ แต่เหตุผลเบื้องหลังใช้ได้กับทุกคน คือการดูแลร่างกายเพื่อสุขภาพเป็นเรื่องควรทำ ส่วนการแต่งตัวเพื่อให้คนมองนั้นกินเวลาและใจมากกว่าที่คิด
พระฉัพพัคคีย์อาบน้ำแล้วสีขา แขน อก หลัง กับต้นไม้ เสา และฝา ชาวบ้านว่าเหมือนนักมวย จึงทรงห้าม ต่อมาภิกษุที่เป็นหิดไม่สบายเมื่อไม่ได้เกา ทรงอนุญาตไม้เกาที่ไม่จักเป็นฟัน ภิกษุชราที่ถูตัวเองไม่ถึงให้ใช้เกลียวผ้า และภิกษุที่ลังเลเรื่องถูหลังก็ทรงอนุญาตให้ถูด้วยมือ
เมื่อเห็นกติกาที่เคร่ง ให้ถามว่ามีข้อยกเว้นสำหรับคนป่วยหรือคนสูงวัยหรือยัง ถ้ายังไม่มี ควรเสนอให้มี
พระฉัพพัคคีย์ใส่ต่างหู สร้อยคอ เครื่องประดับเอว กำไล เครื่องประดับข้อมือ และแหวน ชาวบ้านติเตียนว่าเหมือนคฤหัสถ์ ทรงห้ามภิกษุใส่เครื่องประดับทุกชนิด
ก่อนซื้อเครื่องประดับชิ้นใหม่ ถามตัวเองว่าซื้อเพราะชอบและใช้จริง หรือเพราะอยากให้คนเห็น
ทรงห้ามไว้ผมยาว อนุญาตให้ไว้ได้ไม่เกินสองเดือนหรือยาวไม่เกินสององคุลี และทรงห้ามเสยผมด้วยแปรง หวี นิ้วมือ หรือน้ำมันผสมขี้ผึ้ง ซึ่งเป็นการแต่งผมแบบคฤหัสถ์สมัยนั้น
เลือกทรงผมที่ดูแลง่ายพอกับชีวิตจริง จะได้มีเวลาตอนเช้าเหลือไว้ทำสิ่งอื่น
ทรงห้ามส่องดูเงาหน้าในแว่นหรือในภาชนะน้ำ ต่อมาภิกษุรูปหนึ่งเป็นแผลที่หน้า ถามเพื่อนว่าแผลเป็นอย่างไร เพื่อนบอกแล้วก็ไม่เชื่อ จึงทรงอนุญาตให้ส่องดูได้เพราะเหตุอาพาธ
ใช้กระจกเพื่อตรวจความเรียบร้อยหรือดูแผล แล้ววางลง ถ้าพบว่าส่องหรือเลื่อนดูรูปตัวเองซ้ำ ๆ ลองจำกัดเวลา
พระฉัพพัคคีย์ทาหน้า ถูหน้า ผัดหน้า เจิมหน้าด้วยมโนศิลา และย้อมตัวย้อมหน้า ทรงห้ามทั้งหมด แต่เมื่อภิกษุรูปหนึ่งป่วยเป็นโรคตา ทรงอนุญาตให้ทาหน้าได้เพราะเหตุอาพาธ
แยกให้ออกระหว่างผลิตภัณฑ์ที่ใช้รักษาผิวหรือป้องกันแดด กับของที่ซื้อเพราะกลัวว่าหน้าตาจะไม่พอ
ที่กรุงราชคฤห์มีงานมหรสพบนยอดเขา พระฉัพพัคคีย์ไปเที่ยวดู ชาวบ้านติเตียน ทรงห้ามภิกษุไปดูการฟ้อนรำ การขับร้อง และการประโคมดนตรี
ความบันเทิงไม่ผิด แต่ลองสังเกตว่าหลังดูหรือฟังแล้วใจสงบขึ้นหรือฟุ้งขึ้น แล้วเลือกปริมาณให้พอดี
การสวดธรรมด้วยทำนองยาวคล้ายเพลงขับมีโทษ ๕ อย่าง คือ ตนเองติดใจในเสียง คนอื่นก็ติดใจในเสียง ชาวบ้านติเตียน สมาธิของผู้มัวพอใจในการทำเสียงย่อมเสียไป และคนรุ่นหลังจะถือเป็นแบบอย่าง แต่ทรงอนุญาตการสวดแบบสรภัญญะ
เวลาสวดมนต์ ร้องเพลงในพิธี หรือพูดบนเวที ให้ใจอยู่ที่ความหมายมากกว่าความไพเราะของเสียงตัวเอง
พระเจ้าพิมพิสารนิมนต์ให้ภิกษุฉันมะม่วงในพระราชอุทยานตามสบาย พระฉัพพัคคีย์สอยมะม่วงจนหมดแม้ผลอ่อน พระราชาตรัสว่าฉันหมดก็ดีแล้ว แต่พระผู้มีพระภาคทรงสรรเสริญความรู้จักประมาณ ชาวบ้านติเตียน ต่อมาทรงอนุญาตให้ฉันมะม่วงที่ฝานเป็นชิ้นและผลไม้ที่ทำให้เป็นกัปปิยะแล้ว
เมื่อมีคนบอกว่า "เอาไปได้ตามสบาย" ให้เอาแต่พอดี และเหลือไว้ให้เจ้าของและคนอื่นด้วย
คฤหัสถ์ไม่จำเป็นต้องเลิกแต่งตัว หวีผม หรือส่องกระจก การแต่งกายให้เรียบร้อยเหมาะกับงานและโอกาสเป็นเรื่องดี สิ่งที่ขันธกะนี้ชวนสังเกตคือเส้นแบ่งระหว่างการดูแลตัวเองกับการหมกมุ่นกับภาพลักษณ์
ลองนับดูว่าวันหนึ่งใช้เวลาเท่าไรกับการแต่งตัว ถ่ายรูปตัวเอง หรือเลือกของประดับ แล้วถามว่าส่วนไหนทำเพื่อสุขภาพและความเหมาะสม ส่วนไหนทำเพื่อให้คนอื่นชม
ข้อที่ใช้ได้ดีอีกข้อคือหลักการผ่อนตามความจำเป็น กติกาในบ้านหรือที่ทำงานควรมีเหตุผลชัดเจน และควรยืดหยุ่นให้คนป่วย คนชรา หรือคนที่มีเหตุจำเป็นจริง
คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง
พระพุทธเจ้าทรงเล่าถึงพระพุทธเจ้า ๗ พระองค์ แล้วเล่าละเอียดถึงพระวิปัสสีโพธิสัตว์ ผู้ปลีกตัวจากผู้ติดตาม ๘๔,๐๐๐…
ฌานวิภังค์ภาคพระสูตรอธิบายสำนวนฌานที่คุ้นหูทีละคำ ว่ากามที่ต้องสงัดคืออะไร วิตก วิจาร ปีติ สุข ต่างกันอย่างไร …
โครงของการฝึกทั้งหมดย่อลงเหลือ ๓ ข้อ — ศีล สมาธิ ปัญญา ทุกหลักธรรมที่เหลืออยู่ในสามข้อนี้
สมุจจยขันธกะไล่กรณีที่ยุ่งยากของการอยู่ปริวาสและประพฤติมานัต เช่น มีอาบัติหลายตัวปิดไว้นานไม่เท่ากัน ปิดไว้โดย…