ทำวัตรเย็น

พุทธานุสสติ

พุทฺธานุสฺสติ

บททบทวนพระคุณของพระพุทธเจ้าตามถ้อยคำที่มาในพระไตรปิฎก สวดเป็นบทแรกของชุดอนุสสติในทำวัตรเย็น

โอกาสที่ใช้สวด

สวดต่อจากคำบูชาพระรัตนตรัย เป็นบทแรกของชุดอนุสสติสามบท คือ พุทธานุสสติ ธัมมานุสสติ และสังฆานุสสติ

ในวัดจะมีผู้นำสวดกล่าวบรรทัดแรก หันทะ มะยัง ... กะโรมะ เส ซึ่งเป็นคำชวนว่าเรามาสวดบทนี้กันเถิด แล้วทุกคนจึงสวดพร้อมกันตั้งแต่บรรทัดที่สอง ถ้าสวดคนเดียวจะข้ามบรรทัดแรกก็ได้

ความเป็นมา

คำว่าอนุสสติแปลว่าการระลึกถึงเนือง ๆ พระพุทธเจ้าทรงแนะให้ใช้การระลึกถึงพระรัตนตรัยเป็นที่พักของใจ ในอนุสสติฏฐานสูตรตรัสว่า ขณะที่อริยสาวกระลึกถึงพระตถาคตอยู่ ใจในขณะนั้นไม่ถูกราคะ โทสะ โมหะ ครอบงำ แต่ดำเนินไปตรง

บทนี้จึงไม่ใช่คาถา แต่เป็นการหยิบคุณของพระพุทธเจ้าขึ้นมาทบทวนทีละข้อ ตั้งแต่ความเป็นผู้ไกลจากกิเลส จนถึงความเป็นครูของเทวดาและมนุษย์ เมื่อใจได้อยู่กับสิ่งเหล่านี้สักพัก ความฟุ้งซ่านของวันที่ผ่านมามักจะเบาลงเอง

ถ้อยคำที่ขึ้นต้นว่า กิตติศัพท์อันงามขจรไปแล้วอย่างนี้ เป็นคำที่ปรากฏซ้ำในพระสูตรหลายแห่ง เล่าว่าคนในสมัยนั้นได้ยินข่าวเรื่องพระพุทธเจ้าอย่างไรก่อนจะตัดสินใจไปหา

คำบาลี

หนฺท มยํ พุทฺธานุสฺสตินยํ กโรม เส หันทะ มะยัง พุทธานุสสะตินะยัง กะโรมะ เส เชิญเถิด เราทั้งหลายมาระลึกถึงพระพุทธเจ้ากันเถิด
ตํ โข ปน ภควนฺตํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต ตัง โข ปะนะ ภะคะวันตัง เอวัง กัลยาโณ กิตติสัทโท อัพภุคคะโต กิตติศัพท์อันงามของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น ได้ขจรไปแล้วอย่างนี้ว่า
อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ อิติปิ โส ภะคะวา อะระหัง สัมมาสัมพุทโธ พระผู้มีพระภาคเจ้านั้น เป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ชอบได้โดยพระองค์เอง
วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู วิชชาจะระณะสัมปันโน สุคะโต โลกะวิทู ถึงพร้อมด้วยความรู้และความประพฤติ เสด็จไปดีแล้ว รู้แจ้งโลก
อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ อะนุตตะโร ปุริสะทัมมะสาระถิ เป็นผู้ฝึกคนที่ควรฝึกได้อย่างไม่มีใครยิ่งกว่า
สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควาติ สัตถา เทวะมะนุสสานัง พุทโธ ภะคะวาติ เป็นครูของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน