ทานกถา: ทานคือใจที่ให้ หรือของที่ให้
ใช้ในชีวิตประจำวัน

ทานกถา: ทานคือใจที่ให้ หรือของที่ให้

ทานกถา

กถาสั้น ๆ ในวรรคที่ ๗ ของกถาวัตถุ ถามว่าทานคือเจตสิกธรรมในใจผู้ให้ หรือคือสิ่งของที่ให้ ทั้งสองฝ่ายยกพระสูตรมาอ้างได้ และถ้าถือไว้เพียงข้างเดียวก็ติดขัดทั้งสองทาง ทำให้เห็นว่าการให้ที่ครบต้องมีทั้งใจและสิ่งที่ไปถึงผู้รับ

๖ ข้อ

ในทานกถา กถาวัตถุ พระไตรปิฎกเล่ม ๓๗ วรรคที่ ๗ ฝ่ายปรวาทีรับว่า ทานคือเจตสิกธรรม คือสภาพที่เกิดในใจ ฝ่ายสกวาทีถามกลับว่า ถ้าอย่างนั้นจะให้เจตสิกธรรมแก่คนอื่นได้หรือ จะให้ผัสสะ เวทนา สัญญา เจตนา ศรัทธา วิริยะ สติ สมาธิ หรือปัญญาแก่คนอื่นได้หรือ ฝ่ายปรวาทีตอบว่ากล่าวอย่างนั้นไม่ได้

จากนั้นการถกกันกลับไปกลับมา ฝ่ายหนึ่งชี้ว่าทานมีผลน่าปรารถนา มีสุขเป็นวิบาก และยกพระสูตรที่จัดทานไว้คู่กับศรัทธาและหิริ กับพระสูตรเรื่องทาน ๕ ประการที่เป็นมหาทาน คือการเว้นจากการทำผิดศีลห้า ซึ่งเป็นการให้ความไม่มีภัยแก่สัตว์ทั้งหลาย อีกฝ่ายหนึ่งยกพระสูตรว่า บุคคลบางคนให้ข้าว ให้น้ำ ให้ผ้า ให้ที่พัก ให้เครื่องประทีป แสดงว่าคำว่าทานใช้เรียกสิ่งของที่ให้ด้วย แต่เมื่อถามว่าผ้าจีวร บิณฑบาต หรือยารักษาโรค ตัวมันเองมีสุขเป็นวิบากหรือ ก็ตอบรับไม่ได้

ตัวคัมภีร์ไม่ได้สรุปด้วยคำนิยามใหม่ แต่เมื่ออ่านรวมกันจะเห็นว่า ถ้าถือว่าทานเป็นเพียงสภาพในใจ ก็อธิบายไม่ได้ว่าอะไรถูกส่งไปถึงผู้รับ ถ้าถือว่าทานเป็นเพียงสิ่งของ ก็อธิบายไม่ได้ว่าอะไรให้ผล อรรถกถาอธิบายว่าคำว่าทานใช้ได้ทั้งสองความหมาย คือเจตนาที่ให้ กับของที่ให้ และอรรถกถาระบุนิกายที่ถือความเห็นฝ่ายปรวาทีไว้ แต่ตัวคัมภีร์เรียกเพียงสกวาทีกับปรวาที

  1. ๑

    ถ้าทานเป็นเจตสิก จะให้เจตสิกแก่คนอื่นได้หรือ ลพฺภา เจตสิโก ธมฺโม ปเรสํ ทาตุํ

    ฝ่ายปรวาทีรับว่าทานคือเจตสิกธรรม ฝ่ายสกวาทีถามว่า ถ้าอย่างนั้นให้เจตสิกธรรมแก่คนอื่นได้หรือ ให้ผัสสะ เวทนา สัญญา เจตนา ศรัทธา วิริยะ สติ สมาธิ ปัญญาแก่คนอื่นได้หรือ ฝ่ายปรวาทีตอบว่ากล่าวอย่างนั้นไม่ได้ ความศรัทธาในใจเราส่งให้ใครโดยตรงไม่ได้

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ถ้าตั้งใจจะช่วยใคร ให้มีสิ่งที่ไปถึงเขาจริง ๆ ด้วย จะเป็นของ เวลา แรงงาน หรือคำแนะนำก็ได้ ไม่ใช่เพียงความรู้สึกดีในใจเรา

  2. ๒

    ทานมีผลน่าปรารถนา แต่ผ้าจีวรไม่ได้ให้ผลเอง ทานํ อิฏฺฐผลํ

    ฝ่ายหนึ่งชี้ว่าทานมีผลน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ มีสุขเป็นกำไร มีสุขเป็นวิบาก อีกฝ่ายถามว่า พระผู้มีพระภาคตรัสว่าทานมีผลน่าปรารถนา และจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ ยารักษาโรค ก็เรียกว่าทาน ถ้าอย่างนั้นตัวจีวรหรือยานั้นมีสุขเป็นวิบากหรือ คำตอบคือกล่าวอย่างนั้นไม่ได้

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ของแพงไม่ได้ทำให้ทานมีผลมากขึ้นเอง ก่อนให้ลองสังเกตใจตัวเองว่ากำลังให้ด้วยความเต็มใจ หรือให้เพราะอยากให้คนเห็น

  3. ๓

    ศรัทธา หิริ และทานที่เป็นกุศล สทฺธา หิริยํ กุสลญฺจ ทานํ

    ฝ่ายปรวาทียกคาถาว่า ศรัทธา หิริ และทานที่เป็นกุศล เป็นธรรมที่สัตบุรุษดำเนินตาม สัตบุรุษกล่าวว่าเป็นทางไปสู่เทวโลก ทานในคาถานี้ถูกจัดไว้คู่กับศรัทธาและหิริ ซึ่งเป็นสภาพของใจ ฝ่ายปรวาทีจึงสรุปว่าทานคือเจตสิกธรรม

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ทานที่ดีมักมาพร้อมศรัทธาและหิริ คือให้เพราะเห็นคุณค่าของการให้ และละอายที่จะเห็นแก่ตัว ไม่ใช่ให้เพราะถูกกดดัน

  4. ๔

    ทาน ๕ ประการที่ไม่มีสิ่งของเลย อภยํ เทติ อเวรํ เทติ อพฺยาปชฺฌํ เทติ

    ฝ่ายปรวาทียกพระสูตรว่า ทาน ๕ ประการเป็นมหาทาน เป็นของเก่าแก่ที่สมณพราหมณ์ผู้รู้ไม่คัดค้าน คืออริยสาวกละปาณาติบาต อทินนาทาน กาเมสุมิจฉาจาร มุสาวาท และการดื่มสุราเมรัย ผู้เว้นได้เช่นนี้ชื่อว่าให้ความไม่มีภัย ความไม่มีเวร ความไม่เบียดเบียนแก่สัตว์หาประมาณมิได้ และตนเองก็ได้ส่วนแห่งความไม่มีภัยนั้นด้วย

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    วันที่ไม่มีอะไรจะให้ ก็ยังให้ได้ด้วยการรักษาศีล เช่น ขับรถไม่ประมาท ไม่พูดเท็จให้คนอื่นเสียหาย คนรอบตัวได้ความปลอดภัยจากเราโดยไม่ต้องใช้เงินเลย

  5. ๕

    ให้ข้าว ให้น้ำ ให้ผ้า ให้ที่พัก อนฺนํ เทติ ปานํ เทติ

    ฝ่ายสกวาทียกพระสูตรว่า บุคคลบางคนในโลกนี้ให้ข้าว ให้น้ำ ให้ผ้า ให้ยาน ให้ดอกไม้ ให้ของหอม ให้เครื่องลูบไล้ ให้ที่นอน ให้ที่พัก ให้เครื่องประทีป แสดงว่าในภาษาของพระสูตร คำว่าให้ใช้กับสิ่งของที่จับต้องได้ด้วย ทานจึงไม่ได้หมายถึงสภาพในใจอย่างเดียว

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อให้ของ เลือกสิ่งที่ผู้รับใช้ได้จริง ถามหรือสังเกตความต้องการของเขาก่อน แทนการให้สิ่งที่เราอยากกำจัดออกจากบ้าน

  6. ๖

    ทานมีทั้งเจตนาและของที่ให้ เทยฺยธมฺโม ทานํ

    เมื่อฝ่ายหนึ่งรับว่าไทยธรรม คือของที่ควรให้ เป็นทาน อีกฝ่ายก็ถามว่าไทยธรรมมีสุขเป็นวิบากหรือ ซึ่งตอบรับไม่ได้ การถือข้างเดียวจึงติดขัดทั้งสองทาง อรรถกถาอธิบายว่าคำว่าทานใช้ได้ทั้งกับเจตนาที่ให้และกับของที่ให้ โดยเจตนาเป็นตัวที่ให้ผล ข้อนี้มีไว้เพื่อความเข้าใจภาพรวม

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ดูแลทั้งสองส่วนของการให้ ส่วนของ คือให้สิ่งที่ได้มาโดยสุจริตและเป็นประโยชน์ ส่วนใจ คือให้ด้วยความเต็มใจทั้งก่อนให้ ขณะให้ และหลังให้

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

กถานี้ตอบคำถามที่คนทำบุญมักสงสัยว่า บุญอยู่ที่ของหรืออยู่ที่ใจ คำตอบจากการถกกันคือ ของที่ให้ไม่ได้ให้ผลด้วยตัวมันเอง ผ้าราคาแพงไม่ได้มีบุญมากกว่าผ้าธรรมดาโดยอัตโนมัติ สิ่งที่ให้ผลคือเจตนาที่ให้ แต่ความตั้งใจดีที่ไม่เคยกลายเป็นการกระทำ ก็ยังไม่ถึงมือใคร

ทาน ๕ ประการในกถานี้ขยายความหมายของการให้ออกไปอีก คนที่ไม่มีเงินจะทำบุญ ก็ให้ได้ทุกวันด้วยการรักษาศีลห้า เพราะการไม่ทำร้าย ไม่ลัก ไม่ผิดในกาม ไม่โกหก และไม่ขาดสติเพราะน้ำเมา คือการให้ความปลอดภัยแก่คนรอบตัว

ให้ตามกำลังของตน ไม่ให้จนตัวเองหรือครอบครัวเดือดร้อน ผลของทานที่กล่าวไว้ในพระสูตรไม่ใช่คำสัญญาทางการเงิน

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

ปายาสิราชัญญสูตร: คนที่แบกป่านไม่ยอมเปลี่ยน

ปายาสิราชญฺญสุตฺตํ

เจ้าปายาสิถือความเห็นว่าโลกหน้าไม่มี พระกุมารกัสสปะใช้อุปมาหลายเรื่องโต้ตอบ เจ้าปายาสิยอมรับว่าเข้าใจตั้งแต่อุ…

มหาปรินิพพานสูตร: คืนสุดท้ายที่สาลวัน บูชาด้วยการปฏิบัติ

ธมฺมานุธมฺมปฏิปนฺโน

ในคืนสุดท้ายระหว่างต้นสาละคู่ พระพุทธเจ้าตรัสว่าการบูชาสูงสุดคือการปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ทรงปลอบและยกย่องพระ…

เข้าสู่ระบบเพื่อรับ ๔๐ แต้มบุญจากการอ่านหน้านี้