ปายาสิราชัญญสูตร: คนที่แบกป่านไม่ยอมเปลี่ยน
ปายาสิราชญฺญสุตฺตํเจ้าปายาสิถือความเห็นว่าโลกหน้าไม่มี พระกุมารกัสสปะใช้อุปมาหลายเรื่องโต้ตอบ เจ้าปายาสิยอมรับว่าเข้าใจตั้งแต่อุ…
ทานกถา
กถาสั้น ๆ ในวรรคที่ ๗ ของกถาวัตถุ ถามว่าทานคือเจตสิกธรรมในใจผู้ให้ หรือคือสิ่งของที่ให้ ทั้งสองฝ่ายยกพระสูตรมาอ้างได้ และถ้าถือไว้เพียงข้างเดียวก็ติดขัดทั้งสองทาง ทำให้เห็นว่าการให้ที่ครบต้องมีทั้งใจและสิ่งที่ไปถึงผู้รับ
ในทานกถา กถาวัตถุ พระไตรปิฎกเล่ม ๓๗ วรรคที่ ๗ ฝ่ายปรวาทีรับว่า ทานคือเจตสิกธรรม คือสภาพที่เกิดในใจ ฝ่ายสกวาทีถามกลับว่า ถ้าอย่างนั้นจะให้เจตสิกธรรมแก่คนอื่นได้หรือ จะให้ผัสสะ เวทนา สัญญา เจตนา ศรัทธา วิริยะ สติ สมาธิ หรือปัญญาแก่คนอื่นได้หรือ ฝ่ายปรวาทีตอบว่ากล่าวอย่างนั้นไม่ได้
จากนั้นการถกกันกลับไปกลับมา ฝ่ายหนึ่งชี้ว่าทานมีผลน่าปรารถนา มีสุขเป็นวิบาก และยกพระสูตรที่จัดทานไว้คู่กับศรัทธาและหิริ กับพระสูตรเรื่องทาน ๕ ประการที่เป็นมหาทาน คือการเว้นจากการทำผิดศีลห้า ซึ่งเป็นการให้ความไม่มีภัยแก่สัตว์ทั้งหลาย อีกฝ่ายหนึ่งยกพระสูตรว่า บุคคลบางคนให้ข้าว ให้น้ำ ให้ผ้า ให้ที่พัก ให้เครื่องประทีป แสดงว่าคำว่าทานใช้เรียกสิ่งของที่ให้ด้วย แต่เมื่อถามว่าผ้าจีวร บิณฑบาต หรือยารักษาโรค ตัวมันเองมีสุขเป็นวิบากหรือ ก็ตอบรับไม่ได้
ตัวคัมภีร์ไม่ได้สรุปด้วยคำนิยามใหม่ แต่เมื่ออ่านรวมกันจะเห็นว่า ถ้าถือว่าทานเป็นเพียงสภาพในใจ ก็อธิบายไม่ได้ว่าอะไรถูกส่งไปถึงผู้รับ ถ้าถือว่าทานเป็นเพียงสิ่งของ ก็อธิบายไม่ได้ว่าอะไรให้ผล อรรถกถาอธิบายว่าคำว่าทานใช้ได้ทั้งสองความหมาย คือเจตนาที่ให้ กับของที่ให้ และอรรถกถาระบุนิกายที่ถือความเห็นฝ่ายปรวาทีไว้ แต่ตัวคัมภีร์เรียกเพียงสกวาทีกับปรวาที
ฝ่ายปรวาทีรับว่าทานคือเจตสิกธรรม ฝ่ายสกวาทีถามว่า ถ้าอย่างนั้นให้เจตสิกธรรมแก่คนอื่นได้หรือ ให้ผัสสะ เวทนา สัญญา เจตนา ศรัทธา วิริยะ สติ สมาธิ ปัญญาแก่คนอื่นได้หรือ ฝ่ายปรวาทีตอบว่ากล่าวอย่างนั้นไม่ได้ ความศรัทธาในใจเราส่งให้ใครโดยตรงไม่ได้
ถ้าตั้งใจจะช่วยใคร ให้มีสิ่งที่ไปถึงเขาจริง ๆ ด้วย จะเป็นของ เวลา แรงงาน หรือคำแนะนำก็ได้ ไม่ใช่เพียงความรู้สึกดีในใจเรา
ฝ่ายหนึ่งชี้ว่าทานมีผลน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ มีสุขเป็นกำไร มีสุขเป็นวิบาก อีกฝ่ายถามว่า พระผู้มีพระภาคตรัสว่าทานมีผลน่าปรารถนา และจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ ยารักษาโรค ก็เรียกว่าทาน ถ้าอย่างนั้นตัวจีวรหรือยานั้นมีสุขเป็นวิบากหรือ คำตอบคือกล่าวอย่างนั้นไม่ได้
ของแพงไม่ได้ทำให้ทานมีผลมากขึ้นเอง ก่อนให้ลองสังเกตใจตัวเองว่ากำลังให้ด้วยความเต็มใจ หรือให้เพราะอยากให้คนเห็น
ฝ่ายปรวาทียกคาถาว่า ศรัทธา หิริ และทานที่เป็นกุศล เป็นธรรมที่สัตบุรุษดำเนินตาม สัตบุรุษกล่าวว่าเป็นทางไปสู่เทวโลก ทานในคาถานี้ถูกจัดไว้คู่กับศรัทธาและหิริ ซึ่งเป็นสภาพของใจ ฝ่ายปรวาทีจึงสรุปว่าทานคือเจตสิกธรรม
ทานที่ดีมักมาพร้อมศรัทธาและหิริ คือให้เพราะเห็นคุณค่าของการให้ และละอายที่จะเห็นแก่ตัว ไม่ใช่ให้เพราะถูกกดดัน
ฝ่ายปรวาทียกพระสูตรว่า ทาน ๕ ประการเป็นมหาทาน เป็นของเก่าแก่ที่สมณพราหมณ์ผู้รู้ไม่คัดค้าน คืออริยสาวกละปาณาติบาต อทินนาทาน กาเมสุมิจฉาจาร มุสาวาท และการดื่มสุราเมรัย ผู้เว้นได้เช่นนี้ชื่อว่าให้ความไม่มีภัย ความไม่มีเวร ความไม่เบียดเบียนแก่สัตว์หาประมาณมิได้ และตนเองก็ได้ส่วนแห่งความไม่มีภัยนั้นด้วย
วันที่ไม่มีอะไรจะให้ ก็ยังให้ได้ด้วยการรักษาศีล เช่น ขับรถไม่ประมาท ไม่พูดเท็จให้คนอื่นเสียหาย คนรอบตัวได้ความปลอดภัยจากเราโดยไม่ต้องใช้เงินเลย
ฝ่ายสกวาทียกพระสูตรว่า บุคคลบางคนในโลกนี้ให้ข้าว ให้น้ำ ให้ผ้า ให้ยาน ให้ดอกไม้ ให้ของหอม ให้เครื่องลูบไล้ ให้ที่นอน ให้ที่พัก ให้เครื่องประทีป แสดงว่าในภาษาของพระสูตร คำว่าให้ใช้กับสิ่งของที่จับต้องได้ด้วย ทานจึงไม่ได้หมายถึงสภาพในใจอย่างเดียว
เมื่อให้ของ เลือกสิ่งที่ผู้รับใช้ได้จริง ถามหรือสังเกตความต้องการของเขาก่อน แทนการให้สิ่งที่เราอยากกำจัดออกจากบ้าน
เมื่อฝ่ายหนึ่งรับว่าไทยธรรม คือของที่ควรให้ เป็นทาน อีกฝ่ายก็ถามว่าไทยธรรมมีสุขเป็นวิบากหรือ ซึ่งตอบรับไม่ได้ การถือข้างเดียวจึงติดขัดทั้งสองทาง อรรถกถาอธิบายว่าคำว่าทานใช้ได้ทั้งกับเจตนาที่ให้และกับของที่ให้ โดยเจตนาเป็นตัวที่ให้ผล ข้อนี้มีไว้เพื่อความเข้าใจภาพรวม
ดูแลทั้งสองส่วนของการให้ ส่วนของ คือให้สิ่งที่ได้มาโดยสุจริตและเป็นประโยชน์ ส่วนใจ คือให้ด้วยความเต็มใจทั้งก่อนให้ ขณะให้ และหลังให้
กถานี้ตอบคำถามที่คนทำบุญมักสงสัยว่า บุญอยู่ที่ของหรืออยู่ที่ใจ คำตอบจากการถกกันคือ ของที่ให้ไม่ได้ให้ผลด้วยตัวมันเอง ผ้าราคาแพงไม่ได้มีบุญมากกว่าผ้าธรรมดาโดยอัตโนมัติ สิ่งที่ให้ผลคือเจตนาที่ให้ แต่ความตั้งใจดีที่ไม่เคยกลายเป็นการกระทำ ก็ยังไม่ถึงมือใคร
ทาน ๕ ประการในกถานี้ขยายความหมายของการให้ออกไปอีก คนที่ไม่มีเงินจะทำบุญ ก็ให้ได้ทุกวันด้วยการรักษาศีลห้า เพราะการไม่ทำร้าย ไม่ลัก ไม่ผิดในกาม ไม่โกหก และไม่ขาดสติเพราะน้ำเมา คือการให้ความปลอดภัยแก่คนรอบตัว
ให้ตามกำลังของตน ไม่ให้จนตัวเองหรือครอบครัวเดือดร้อน ผลของทานที่กล่าวไว้ในพระสูตรไม่ใช่คำสัญญาทางการเงิน
คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง
เจ้าปายาสิถือความเห็นว่าโลกหน้าไม่มี พระกุมารกัสสปะใช้อุปมาหลายเรื่องโต้ตอบ เจ้าปายาสิยอมรับว่าเข้าใจตั้งแต่อุ…
คุณสมบัติ ๗ ข้อของมิตรที่ควรคบ แม้จะถูกขับไล่ก็ควรติดตามไป — น่ารัก น่าเคารพ น่ายกย่อง รู้จักพูด อดทนต่อคำ แถล…
ปัฏฐานเป็นคัมภีร์สุดท้ายและยาวที่สุดของพระอภิธรรม เปิดด้วยรายชื่อปัจจัย ๒๔ แล้วอธิบายว่าธรรมแต่ละอย่างเป็นปัจจ…
ในคืนสุดท้ายระหว่างต้นสาละคู่ พระพุทธเจ้าตรัสว่าการบูชาสูงสุดคือการปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ทรงปลอบและยกย่องพระ…