กัลยาณมิตรธรรม ๗
ข้อปฏิบัติ

กัลยาณมิตรธรรม ๗

สตฺตหงฺเคหิ สมนฺนาคโต มิตฺโต

คุณสมบัติ ๗ ข้อของมิตรที่ควรคบ แม้จะถูกขับไล่ก็ควรติดตามไป — น่ารัก น่าเคารพ น่ายกย่อง รู้จักพูด อดทนต่อคำ แถลงเรื่องลึกได้ ไม่ชักนำในทางเสื่อม

๗ ข้อ

ในเทวตาวรรค สัตตกนิบาต ทรงแสดงว่าภิกษุควรคบมิตรที่ประกอบด้วยองค์ ๗ แม้จะถูกขับไล่ก็ควรติดตามไป ได้แก่ เป็นที่รัก เป็นที่เคารพ เป็นที่ยกย่อง เป็นผู้รู้จักพูด เป็นผู้อดทนต่อถ้อยคำ เป็นผู้แถลงเรื่องที่ลึกซึ้งได้ และไม่ชักนำในเรื่องที่ไม่ควร

ในวรรคเดียวกันยังมีมิตรสูตรอีกสูตรหนึ่งที่ทรงแสดงองค์ ๗ ของมิตรในแง่ความสัมพันธ์ทั่วไป คือ ให้ของที่ให้ได้ยาก ทำสิ่งที่ทำได้ยาก ทนสิ่งที่ทนได้ยาก เปิดเผยความลับของตนแก่เพื่อน ปิดความลับของเพื่อน ไม่ทอดทิ้งในยามวิบัติ และไม่ดูหมิ่นเมื่อสิ้นทรัพย์

หน้านี้ต่างจากหน้า "มิตรแท้ มิตรเทียม" ตรงที่หน้านั้นช่วยแยกคนที่ไม่ควรคบ ส่วนหน้านี้บอกลักษณะของคนที่ช่วยให้เราเติบโตทางธรรม

  1. ๑

    ปิโย — น่ารัก ปิโย

    เป็นที่รักที่พอใจ อยู่ใกล้แล้วสบายใจ อยากเข้าไปปรึกษา

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ความน่ารักในที่นี้คือความอบอุ่นและเข้าถึงได้ ถ้าคนรอบตัวไม่กล้าเข้ามาปรึกษา คำแนะนำที่ดีแค่ไหนก็ไม่ได้ใช้

  2. ๒

    ครุ — น่าเคารพ ครุ

    มีความประพฤติที่หนักแน่นมั่นคง ทำให้เกิดความเคารพและความรู้สึกปลอดภัย

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ความน่าเคารพไม่ได้มาจากตำแหน่ง แต่มาจากการทำอย่างที่พูดอย่างสม่ำเสมอ

  3. ๓

    ภาวนีโย — น่ายกย่อง ภาวนีโย

    เป็นผู้ที่ฝึกอบรมตนแล้ว มีความรู้และคุณธรรมที่ควรเอาเป็นแบบอย่าง

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    มองหาคนที่ยังเรียนรู้และพัฒนาตัวเองอยู่เสมอ คนแบบนี้ทำให้เราอยากพัฒนาตามโดยไม่ต้องพูดอะไร

  4. ๔

    วัตตา — รู้จักพูด วตฺตา

    รู้จักพูดให้ได้ผล รู้ว่าเมื่อไรควรแนะนำ ควรเตือน และเตือนอย่างไรให้ผู้ฟังรับได้

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ก่อนเตือนเพื่อน ใช้หลักวาจาสุภาษิต ๕ — ถูกเวลา จริง อ่อนหวาน มีประโยชน์ และด้วยเมตตา

  5. ๕

    วจนักขโม — อดทนต่อถ้อยคำ วจนกฺขโม

    อดทนต่อคำซักถาม คำโต้แย้ง และคำวิจารณ์ ไม่หงุดหงิดเมื่อถูกถามซ้ำหรือถูกท้วง

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    สังเกตว่าเวลามีคนถามเรื่องเดิมซ้ำเป็นครั้งที่สาม เราตอบด้วยความอดทนหรือด้วยน้ำเสียงเบื่อ

  6. ๖

    คัมภีรัญจะ กถัง กัตตา — แถลงเรื่องลึกซึ้งได้ คมฺภีรญฺจ กถํ กตฺตา

    อธิบายเรื่องที่ยากและลึกซึ้งให้เข้าใจได้ ช่วยให้ผู้คบหาเข้าใจสิ่งที่เกินกว่าตัวเองจะเข้าใจได้ลำพัง

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เพื่อนที่ดีที่สุดคนหนึ่งคือคนที่ทำให้เราเข้าใจชีวิตหรือปัญหาของตัวเองชัดขึ้นหลังจากคุยด้วย

  7. ๗

    โน จัฏฐาเน นิโยชเย — ไม่ชักนำในทางเสื่อม โน จฏฺฐาเน นิโยชเย

    ไม่ชักชวนหรือแนะนำไปในทางที่ไม่ควร ไม่พาไปสู่ความเสื่อม

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ข้อนี้ข้อเดียวแยกกัลยาณมิตรออกจากเพื่อนสนุกได้ชัดที่สุด — ดูว่าหลังจากอยู่กับเขา ชีวิตเราดีขึ้นหรือแย่ลง

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

ใช้ได้สองทาง ทางแรกคือเลือกคนที่จะอยู่ใกล้ โดยเฉพาะครู พี่เลี้ยง หรือเพื่อนร่วมทางการปฏิบัติ — คนที่ทำให้เรารู้สึกดีอย่างเดียวแต่ไม่เคยเตือนอะไร ยังขาดข้อ ๔ และข้อ ๕

ทางที่สองสำคัญกว่า คือใช้เป็นแบบในการเป็นกัลยาณมิตรให้คนอื่น ลองถามว่าเพื่อนเล่าเรื่องยากให้เราฟังแล้วสบายใจไหม เราบอกความจริงที่ไม่น่าฟังได้อย่างนุ่มนวลไหม และเราเคยชวนเขาไปในทางที่ไม่ดีบ้างหรือเปล่า

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

วรุณชาดก: งานที่ควรทำก่อน อย่าเลื่อนไปทำทีหลัง

โย ปุพฺเพ กรณียานิ ปจฺฉา โส กาตุมิจฺฉติ

ผู้ที่เอางานซึ่งควรทำก่อนไปทำทีหลัง ย่อมเดือดร้อนภายหลัง เหมือนมาณพที่นอนหลับก่อนแล้วค่อยรีบหักกิ่งไม้กุ่มสด ๆ…

เข้าสู่ระบบเพื่อรับ ๔๐ แต้มบุญจากการอ่านหน้านี้