หลักธรรม › อจินไตย ๔
หลักธรรมพื้นฐาน

อจินไตย ๔

จตฺตาริ อจินฺเตยฺยานิ

สี่เรื่องที่ไม่ควรคิดให้วุ่น — คิดไปก็ได้แต่ความเหนื่อยและความฟุ้งซ่าน ไม่ได้ช่วยให้พ้นทุกข์

๔ ข้อ

ในอปัณณกวรรค จตุกกนิบาต ทรงแสดงว่ามีเรื่อง ๔ อย่างที่ไม่ควรคิด ผู้ที่คิดจะพึงได้ส่วนแห่งความเป็นบ้า หรือความคับแค้นใจ ได้แก่ พุทธวิสัย ฌานวิสัย วิบากของกรรม และความคิดเรื่องโลก

หลักนี้ไม่ได้ห้ามการศึกษาหรือตั้งคำถาม แต่แยกให้เห็นว่าบางคำถามเป็นเรื่องที่ความคิดธรรมดาไปไม่ถึง และแม้หาคำตอบได้ก็ไม่ได้ช่วยให้ละทุกข์ได้ เป็นแนวเดียวกับที่ทรงเปรียบในจูฬมาลุงกยปุตตสูตรว่า คนถูกยิงด้วยลูกศรแล้วไม่ยอมให้ถอน จนกว่าจะรู้ว่าใครยิง ย่อมตายก่อนได้คำตอบ

  1. ๑

    พุทธวิสัย — วิสัยของพระพุทธเจ้า พุทฺธวิสโย

    ขอบเขตแห่งพระคุณและพระญาณของพระพุทธเจ้า เป็นเรื่องที่ผู้ยังไม่บรรลุไม่อาจคิดให้ถึงได้

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    แทนที่จะถกเถียงว่าพระพุทธเจ้าทำอะไรได้แค่ไหน ให้เอาคำสอนที่ทรงให้ไว้มาใช้ ซึ่งมีมากพอสำหรับทั้งชีวิตแล้ว

  2. ๒

    ฌานวิสัย — วิสัยของผู้ได้ฌาน ฌานวิสโย

    ขอบเขตของอำนาจที่เกิดจากฌาน เป็นเรื่องที่คาดคะเนด้วยความคิดไม่ได้

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เลิกเทียบประสบการณ์ภาวนาของตัวเองกับเรื่องเล่าของคนอื่น การคาดเดาสภาวะที่ยังไม่ถึงทำให้ภาวนาแย่ลง ไม่ใช่ดีขึ้น

  3. ๓

    กัมมวิปาก — วิบากของกรรม กมฺมวิปาโก

    รายละเอียดว่ากรรมใดให้ผลอย่างไร เมื่อไร เป็นเรื่องซับซ้อนเกินจะคิดคำนวณได้ แม้หลักว่ากรรมมีผลจะชัดเจน

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เวลาเจอเรื่องร้าย อย่าถามว่า "เราทำกรรมอะไรไว้" ให้ถามว่า "ตอนนี้ทำอะไรได้บ้าง" และอย่าใช้หลักกรรมไปตัดสินความทุกข์ของคนอื่น

  4. ๔

    โลกจินตา — ความคิดเรื่องโลก โลกจินฺตา

    คำถามว่าใครสร้างโลก โลกมีจุดเริ่มต้นเมื่อใด หรือโลกจะสิ้นสุดอย่างไร คิดไปก็ไม่ได้ข้อยุติที่ช่วยให้พ้นทุกข์

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    สนใจเรื่องเหล่านี้ในฐานะความรู้ได้ แต่ถ้ามันกลายเป็นความกังวลหรือข้อโต้เถียงไม่รู้จบ ให้กลับมาดูทุกข์ที่อยู่ตรงหน้าแทน

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

สิ่งที่ใช้ได้ทันทีคือข้อ ๓ — เวลาเกิดเรื่องร้าย คนมักจมอยู่กับคำถามว่า "ชาติก่อนเราทำอะไรไว้" ซึ่งหาคำตอบไม่ได้และมีแต่ทำให้ทุกข์เพิ่ม ทางที่ทรงสอนคือดูว่าตอนนี้ทำอะไรได้ และทำกรรมดีต่อจากนี้

ใช้เป็นเกณฑ์กรองคำถามที่วนอยู่ในหัวได้ด้วย: คำถามนี้ถ้าได้คำตอบแล้วชีวิตวันพรุ่งนี้จะเปลี่ยนไหม ถ้าไม่เปลี่ยน อาจเป็นคำถามที่ควรวางไว้ก่อน

เข้าสู่ระบบเพื่อบันทึกการอ่าน

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

ปุคคลบัญญัติ: ติชมอย่างใคร่ครวญ และพูดความจริงให้ถูกกาล

ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน

สามชุดในจตุกกนิทเทส: คนที่ชมหรือติ เลื่อมใสหรือไม่เลื่อมใส โดยไม่ใคร่ครวญ คนที่ทำอย่างเดียวกันหลังใคร่ครวญแล้ว…