อินทริยภาวนาสูตร: ไม่ต้องปิดตาปิดหู

ในอินทริยภาวนาสูตร มัชฌิมนิกาย อุตตรมาณพศิษย์ของปาราสริยพราหมณ์ทูลว่า อาจารย์สอนการเจริญอินทรีย์ว่า ไม่เห็นรูปด้วยตา ไม่ได้ยินเสียงด้วยหู พระพุทธเจ้าตรัสว่า ถ้าเป็นอย่างนั้น คนตาบอดก็เจริญอินทรีย์แล้ว คนหูหนวกก็เจริญอินทรีย์แล้ว

แล้วทรงแสดงการเจริญอินทรีย์อย่างยอดเยี่ยมในอริยวินัยว่า เมื่อเห็นรูปด้วยตา สิ่งที่ชอบใจ ไม่ชอบใจ หรือทั้งชอบและไม่ชอบย่อมเกิดขึ้น ภิกษุรู้ชัดว่า สิ่งนี้เป็นของปรุงแต่ง หยาบ อาศัยกันเกิดขึ้น สิ่งที่สงบประณีตคืออุเบกขา แล้วความชอบไม่ชอบนั้นก็ดับไป อุเบกขาตั้งอยู่แทน เร็วเหมือนคนตาดีกระพริบตา

ทรงแสดงต่อถึงหู จมูก ลิ้น กาย และใจ ด้วยอุปมาความเร็วต่าง ๆ เช่น เหมือนคนแข็งแรงดีดนิ้ว และเหมือนหยาดน้ำที่ตกลงบนกระทะเหล็กร้อนทั้งวันแล้วระเหยไปทันที จากนั้นทรงแสดงผู้ปฏิบัติที่ยังเป็นเสขะ และพระอริยะผู้มีอินทรีย์อันอบรมแล้ว