มหาการุณิโก (บทสวดต่อท้ายพาหุง)

ความเป็นมา

บทนี้ไม่ใช่พระสูตรในพระไตรปิฎก เป็นคำสวดสายพิธีที่ประกอบขึ้นจากคาถาสามชุดต่อกัน จึงควรอ่านเป็นสามช่วง

ช่วงแรก สามบรรทัดต้น เป็นคาถาสัจกิริยา คือกล่าวความจริงข้อหนึ่งแล้วอ้างความจริงนั้นเป็นคำอวยพร ความจริงที่ยกมาคือพระพุทธเจ้าทรงบำเพ็ญบารมีเพื่อประโยชน์ของสัตว์ทั้งปวงจนตรัสรู้ ช่วงที่สอง อีกสี่บรรทัด เป็นคาถาชยปริตร กล่าวถึงการตรัสรู้ที่โคนต้นโพธิ์บนบัลลังก์ที่ไม่มีใครทำให้แพ้ได้ แล้วอวยพรให้ผู้ฟังมีชัยอย่างนั้นบ้าง ทั้งสองช่วงนี้เป็นคำแต่งรุ่นหลัง ไม่พบถ้อยคำนี้ในพระไตรปิฎก

ช่วงที่สาม ห้าบรรทัดท้าย ตั้งแต่ สุนกฺขตฺตํ สุมงฺคลํ จนจบ เป็นคาถาที่มาในสุปุพพัณหสูตร อังคุตตรนิกาย เล่ม ๒๐ ตรงตามต้นฉบับ พระสูตรนั้นตอบเรื่องฤกษ์ยามไว้ตรง ๆ ว่า ผู้ใดประพฤติสุจริตทางกาย วาจา ใจ ในเวลาใด เวลานั้นแหละเป็นเวลาเช้าที่ดี เที่ยงที่ดี เย็นที่ดีของผู้นั้น คำว่า ปทกฺขิณ ที่ซ้ำหลายครั้งในตอนท้าย เดิมแปลว่าเวียนขวา ซึ่งเป็นท่าแสดงความเคารพ แล้วจึงใช้ในความหมายว่าทำไปในทางที่ถูกที่ควร คาถานี้จึงไม่ได้ให้ฤกษ์ แต่บอกว่าอะไรทำให้เวลาหนึ่งกลายเป็นเวลาดี